'Dün üniversitenin sürekli eğitim birimiyle görüştük,' dedi Miran. 'Ablamızın eski kayıtları incelendi. Kaldığı yerden devam etmek için başvuru yapabileceği bir yol var. Bunun onun yerine karar vermek olmadığını biliyoruz. Sadece bir zamanlar kapattığı kapının hâlâ açık olduğunu bilsin istedik.'
Salonda alkış başladı. Benim gözümse sahnenin kenarındaki boş sandalyeye takıldı. Üzerinde annemin çiçekli şalı vardı. O şalı çocukların bebekliğinde kış geceleri omzuma alırdım.
Sonra Miran, sesini toparlayıp herkesin önünde bir şey daha söyledi.
'Bir de babamızdan söz etmemiz gerekiyor.'
Kalbim sıkıştı. Yirmi yıldır o adamın adını neredeyse hiç anmamıştık. Arada iki kez para göndermiş, sonra yine kaybolmuştu. Çocuklar büyüyünce ona ulaşmaya çalışmış ama sonuç alamamışlardı.
'Geçen ay bizimle iletişime geçti,' dedi Lemi. 'Bugün burada bulunmak istediğini söyledi. Ona gelmemesini söyledik.'
Salondaki uğultu sustu.
'Çünkü bir günlüğüne baba görünmek, yirmi yılın yerini tutmuyor. Biz onu cezalandırmak için değil, bugünü gerçekten yanımızda olan insanla paylaşmak için böyle karar verdik.'
İlk kez o gün, kardeşlerimin babamız konusunda benim korumama ihtiyaç duymadığını anladım. İkisi de büyümüştü. Artık kararlarını kendileri veriyorlardı.
Törenden sonra ikisi birden yanıma koştu. Ben sarılırken ağladım, onlar güldü. Kalabalığın arasında yüzümü saklamaya çalışırken Miran kulağıma eğildi.
'Senin için bir burs ayarladık sanma. Kimseden bir iyilik istemedik. Sadece kayıt işlemlerini öğrendik. İstersen gidersin, istemezsen hiçbir şey değişmez.'
Lemi çantasından küçük teneke kutuyu çıkardı. İçinde annemin mektubu, eski bebek bileklikleri ve yıllar önce kullanmayı bıraktığım öğrenci kartı duruyordu. Kartın fotoğrafındaki genç kadına uzun uzun baktım.
'Ben bu kızı çok özlemişim,' dedim.
O akşam üçümüz, yıllardır çalıştığım fırına gittik. Sahibi artık emekli olmuştu; dükkânı kızı işletiyordu. Mezuniyet pastasını bize hediye etti. Arka masada otururken bir zamanlar sabahın dördünde yoğurduğum hamurları, çocukları uyutmak için söylediğim şarkıları konuştuk.
Tam ayrılacağımız sırada telefonum çaldı. Numara kayıtlı değildi. Açtığımda babamın sesini tanıdım. Beni tebrik etmeye çalıştı, sonra çocukların kendisini çağırmamasından yakındı.
'Onlar artık yetişkin,' dedim. 'Söylemek istediğin bir şey varsa doğrudan kendilerine söyle. Ama sana verecekleri cevabı da kabul et.'
Telefonu kapatınca ellerim titremiyordu. Yıllardır onun eksikliğini çocuklar adına doldurmaya uğraşmıştım. Artık bunun benim görevim olmadığını biliyordum.
İki hafta sonra üniversitenin danışma bürosunda oturuyordum. Yaşım ve iş saatlerim nedeniyle açık öğretim seçeneğini sordum. Bazı eski derslerim sayılabiliyordu; eksikleri tamamlamak zaman alacaktı. Bu kez kimseye yetişmek zorunda değildim.
İlk ders kitabımı aldığım akşam Miran sofrayı hazırladı, Lemi bulaşıkları yıkadı. Ben masanın başına geçip annemin mektubunu son kez okudum.
Altında tek bir satır daha vardı: 'Gülendam, sen de benim çocuğumsun. Kendini unutma.'
Mezuniyetin ertesi sabahı kapımın altında bir zarf buldum. Babamdan geliyordu. İçine koyduğu eski fotoğrafta annem, bebekleri kucağında tutuyor, ben de yanlarında gülüyordum. Mektupta özür diliyor ama hayatın kendisini ne kadar zorladığını uzun uzun anlatıyordu. Son satırda, 'Çocukların beni anlamalarını sağla,' yazmıştı.
Eskiden olsa bütün gün o cümlenin ağırlığı altında ezilirdim. Bu kez zarfı Miran ve Lemi'nin önüne koydum. 'Bunu okumak zorunda değilsiniz,' dedim. İkisi birbirine baktı. Miran zarfı aldı, Lemi ise bir süre pencereye yürüdü.
'Onun bizi niye bıraktığını merak ediyorum,' dedi Lemi. 'Ama senin bize niye baktığını hiç merak etmedim. Çünkü her gün gördüm.'
Miran mektubu katladı. 'Bir gün konuşmak istersek kendimiz ararız,' dedi. 'Sen onun yerine özür dilemek zorunda değilsin.'
Aynı hafta işyerinde müdürümle görüştüm. Ders saatlerine göre vardiyalarımı düzenlemenin mümkün olup olmadığını sordum. Önce zor olacağını söyledi. Sonra yıllardır çalıştığım fırını en yoğun günlerinde hiç yalnız bırakmadığımı hatırlatınca haftada iki akşam erken çıkmama izin verdi. Maaşım biraz azalacaktı. Çocuklar bunu duyunca bütçeyi birlikte hesaplamayı teklif etti. İlk kez harcamalarımızı üç yetişkin olarak masaya yatırdık.
'Bize yaptıklarının borcunu ödeyemeyiz,' dedi Miran.
'Borç değildi,' diye karşılık verdim. 'Ama bundan sonra hayatımızı birbirimize yük olmadan kurabiliriz.'
Bir pazar günü, çocukların küçüklüğünde kaçırdığım sahil gezisini yaptık. Termosa çay doldurdum, üç simit aldık. Deniz kenarında otururken dizim ağrıdı, Miran koluna girmemi istedi. Kabul ettim. Yardım istemenin zayıflık olmadığını da galiba o gün öğrendim. Yıllarca onlara dayanacak bir omuz olmuştum. Şimdi benim de yaslanabileceğim iki omzum vardı.
O güne kadar hep bu sözün beni ağlatacağını sanmıştım. Oysa ilk kez gülümsedim. Çünkü kardeşlerimi büyütmüştüm, evet. Ama hayatım hâlâ benimdi. Ve kırk yaşında, uzun zamandır ertelediğim ilk sayfayı açmaya nihayet hazırdım.