Kocam üç yıldır Irak’ta inşaatta çalışıyor

Bir ölüden teselli almışım. “Bebeğimi kaybettikten sonra neden söylemediniz?” dedim. Kayınvalidem cevap veremedi. “Bir ay sonra? Bir yıl sonra? Üç yıl sonra?” Kayınpederim sertçe konuştu. “Çocuklar küçüktü. Evde erkek yoktu. Başımızda bin türlü dert vardı.” Ona baktım. “Ne derdi?” “Para derdi!” Birden bağırmıştı. Sonra söylediğinden pişman olmuş gibi sustu. Kayınvalidem yavaşça başını kaldırdı. “İsmail, artık anlat.” Kayınpederim elini salladı. “Sen sus.” “Yeterince sustum.” Kayınvalidem yatağın altından eski bir teneke kutu çıkardı. İçinde sararmış belgeler, bir nüfus cüzdanı fotokopisi ve üzerinde Arapça yazılar olan bir zarf vardı. Zarfı önüme bıraktı. “Engin’in ölüm kâğıtları.” Ellerim uyuşmuştu. Belgeleri açtım. Kocamın adı, doğum tarihi, ölüm tarihi yazıyordu. Bir de Türkçe hazırlanmış bir tutanak vardı. “İş kazası sonucu vefat eden Engin Yılmaz’ın ailesine…” Devamını okudum. Önce rakamı yanlış gördüğümü sandım. İki milyon dört yüz bin lira. Yavaşça başımı kaldırdım. “Bu ne?” Kayınpederim kutuya uzandı. “Ver onu.” Elimi çektim. “Bu para ne?” Kayınvalidem konuştu. “Şirket tazminat ödedi. Bir de birikmiş maaşı vardı.” “Kim aldı?” Kayınpederim cevap vermedi. “Kim aldı dedim!” “Ben aldım!” diye bağırdı. “Babasıydım ben!” Belgeleri masaya koydum. Ellerim artık titremiyordu. “Peki üç yıldır bana her ay gönderdiğiniz para?” Kayınvalidem başını eğdi. “Engin’in parasıydı.” “Nasıl yani?” Kayınpederim mutfağın kapısına yaslandı. “Tazminattan ayırdık. Her ay sana maaş gibi verdik.” Demek Engin’in maaşı gelmiyordu. Ben kendi kocamın ölüm parasından harçlık alıyordum. Her ay elime on iki bin lira veriyorlardı. Kalanıyla çocukları büyütmeye çalışıyor, eksik kaldığında komşunun bahçesinde yevmiyeye gidiyordum. Ela’nın botu delinince bir ay beklemiştim. Yusuf’un dişini çektirmek için bile kayınpederimden para istemiştim. O sırada on bir ineğimiz vardı. Sonra dokuz, sonra altı, sonra iki. “İnekleri neden sattın?” dedim. Kayınpederim dudaklarını birbirine bastırdı. Kayınvalidem, “Köyün üst tarafındaki arsayı aldı,” dedi. İsmail ona döndü. “Sultan!” “Anlatacağım!” diye bağırdı kadın. “Bu gece hepsini anlatacağım!” Sonra bana baktı. “Engin’in parasıyla kendi adına arsa aldı. Üzerine de büyük bir ev yaptırmaya başladı. Yetmeyince inekleri sattı.” Kayınpederim masaya yumruğunu vurdu. “O ev hepimizin!” “Tapusu kimin?” diye sordum. Cevap gelmedi. “Tapusu kimin, İsmail baba?” “Kendi üzerime yaptım. Ne olmuş?” İşte o anda her şey yerli yerine oturdu. Engin’in ölümü gizlenmişti çünkü ölüsü, dirisinden daha çok para getiriyordu. Bir kadının dul kaldığı, iki çocuğun yetim olduğu saklanmıştı. Bir babanın tazminata erişebilmesi için değil yalnızca; gelinin hesap sormaması, çocukların haklarını istememesi için. Kayınvalideme baktım. “Sen de biliyordun.” Kadın ağlayarak başını salladı. “Biliyordum.” “Bana her gece yalan yazdın.” “Yazdım.” “Ela babasını rüyasında gördüğünü anlatırken sen mesaj attın.” “Attım.” “Yusuf babası gelsin diye kapıya ayakkabı koyduğunda sen gördün.” Kayınvalidem ellerini uzattı. “Gördüm kızım.” Elimi çekmedim. Ama tutmasına da izin vermedim. “Bana kızım deme,” dedim. “Benim annem olsaydın, beni kocamın mezarına götürürdün.” Kayınvalidem o cümleden sonra bir daha konuşmadı. Sabahı beklemedim. Çocukların odasına girdim. Ela uyuyordu. On yaşındaydı artık. Babasının gittiği gün yedi yaşındaydı. Yusuf ise battaniyeye sarılmış, elinde babasının eski bir oyuncak kamyonunu tutuyordu. Onların yüzüne bakınca ilk kez ağlayamadım. Çünkü ağlarsam duramayacağımı biliyordum. Telefonumu aldım. Gece saat üçü geçiyordu. Kâzım’ı aramak için bir numaram yoktu. Ama Kelkit’teki kahveyi biliyordum. Babamın köyüne giden yolun üzerindeydi. Sabah ezanı okunurken çocukları komşum Hatice’ye bıraktım. Kayınpederim avluda önüme çıktı. “Nereye?” “Engin’e.” “Mezarına mı?” “Önce onu öldüren kazayı öğrenmeye.” Yüzü bembeyaz oldu. İlk kez gerçekten korktuğunu gördüm. “Selda,” dedi, “o adamın her dediğine inanma.” “Senin hiçbir dediğine inanmıyorum artık.” Otobüse bindiğimde hava hâlâ karanlıktı. Kelkit’e vardığımda kahve yeni açılmıştı. İçeride birkaç yaşlı adam sobanın yanında oturuyordu. Kapıda durup sordum: “Kâzım kim?” Sobanın yanındaki adam elindeki çayı bıraktı. “Erbil’den gelen Kâzım mı?” Başımı salladım. Adam sandalyesini çekti. “Sen Engin’in karısı mısın?” İçimde bir şey daha koptu. Demek herkes biliyordu. Yalnızca ben bilmiyordum. Kâzım öğlene doğru geldi. Beni görünce kapıda durdu. Başındaki şapkayı çıkardı. “Yenge,” dedi, “dün kayınpederini görünce konuşamadım. O adamın ne yapacağını bilemedim.” “Engin nasıl öldü?” Kâzım uzun uzun yüzüme baktı. “Önce şunu söyleyeyim,” dedi. “Engin ölmeden önce iki gün seninle konuşmak için telefon istemişti.” Boğazım düğümlendi. “Neden?” “Çünkü eve dönecekti.” “Nasıl yani?” “İşi bırakmıştı. Parasını alıp gelecekti. Çocuklarını çok özlemişti.” Kâzım cebinden katlanmış bir kâğıt çıkardı. Üzerinde Engin’in el yazısı vardı. Kocamın yazısını bin kişinin arasından tanırdım. Harfleri birbirine biraz eğik bağlardı. Kâğıtta yalnızca birkaç satır vardı. “Selda, dönüş biletimi aldım. Ela’ya pembe çanta, Yusuf’a oyuncak kepçe aldım. Sana bir şey alamadım. Ama kendimi getiriyorum. Yetmez mi?” Kâğıdı göğsüme bastırdım. Üç yıl önce eve dönüyormuş. Ben o kış kapıda beklerken gerçekten gelecekmiş. “Kaza nasıl oldu?” dedim. Kâzım önündeki çaya dokunmadı. “İskele çöktü. Dördüncü kattaydık. İki kişi aşağı düştü. Ben demirlerin arasına sıkıştım. Engin beni çıkarmaya çalıştı. Kendisi kurtulabilirdi ama bırakmadı.” Gözleri doldu. “Demir tekrar kaydı. Engin altında kaldı.” “Oracıkta mı öldü?” “Hayır.” O tek kelime içimi parçaladı. “Yaşadı mı?” “Ambulansta konuştu. Ben de yanındaydım. Bana bir şey söyledi.” Kâzım cebinden küçük bir bez kese çıkardı. “Bunu sana vermemi istedi.” Keseyi açtım. İçinde bir çift küçük altın küpe vardı. Bir de mavi boncuklu, ucuz bir bileklik. “Bunları Ela’ya almıştı,” dedi. “Bilekliği de sana. Bir gün seni buraya getirmeye söz vermiş, hatırlıyor musun? Erbil’deki pazardan almış.” Hatırlıyordum. Engin bana bir keresinde görüntülü konuşurken o pazarı göstermişti. Renkli kumaşların, bakır tepsilerin arasından yürürken gülmüştü. “Bir gün buraya beraber geliriz Selda. Sana şu mavi bilekliklerden alırım.” Keseyi kapatamadım. “Kâzım,” dedim, “neden üç yıl bekledin?” Adam başını eğdi. “Beklemedim yenge.” Yüzüne baktım. “Nasıl?” “Cenazeyle ben de geldim. Kayınpederin beni karşıladı. Engin’in vasiyetini anlattım. Sana haber vereceğini söyledi. İki ay sonra telefon ettim. ‘Selda biliyor, çocukların yanında konuşmak istemiyor’ dedi. Bir daha aradım. ‘Gelme, kadın ağır hasta’ dedi.” Bir an sustu. “Sonra geçen ay şantiyeden bir arkadaşımız memlekete döndü. İsmail ağanın yeni ev yaptırdığını, senin hâlâ Engin’i Irak’ta sandığını duydu. Bana söyledi. İnanmadım. Dün o yüzden geldim.” Önümdeki kâğıda baktım. “Engin’in son sözü neydi?” Kâzım gözlerini kapattı. “’Selda’ya söyle, beni beklemesin’ dedi.” Bilekliği avucuma aldım. Sonra Kâzım’ın sesi titredi. “Bir de ‘Çocuklara babaları sözünü tutamadı diye kızmasınlar’ dedi.” O anda yıllardır tuttuğum bütün gözyaşları döküldü. Kahvenin ortasında, yabancı adamların arasında, kocamın bilekliğini sıkarak ağladım. Kâzım başını çevirdi. Kimse yanıma gelmedi. Kimse susmamı söylemedi. İlk kez acımı saklamak zorunda değildim. Kâzım beni mezarlığa götürdü. Engin’in mezarı köyümüzün üst tarafındaki eski mezarlıktaydı. Meğer kayınpederim cenazeyi gece getirip defnettirmiş. Köydekilere “Gelin yeni doğum yapmış, haberi var ama gelemedi” demiş. Mezarın önünde dizlerimin üstüne çöktüm. Taşa baktım. ENGİN YILMAZ 1987 – 2023 Üç yıldır adını her gece telefonumun ekranında gördüğüm adam, üç yıldır burada yatıyordu. Taşın kenarındaki otları temizledim. “Ben geldim Engin,” dedim. Rüzgâr kuru yaprakları sürükledi. “Geç kaldım.” Sonra avucumdaki bilekliği mezar taşına dokundurdum. “Sen geliyormuşsun,” diye fısıldadım. “Ben seni hep bekledim. Sen gerçekten geliyormuşsun.” Bir süre öylece kaldım. Ardından cebimden telefonu çıkardım. Engin’in numarasını açtım. Son bir sesli mesaj kaydettim. “Engin, Ela artık çok güzel yazı yazıyor. Yusuf da senin gibi kepçe görünce durup bakıyor. Onlara seni anlatacağım. Ama bundan sonra telefona değil, buraya geleceğim. Seni beklemeyi bırakmıyorum. Sadece nerede olduğunu öğrendim.” Mesajı göndermedim. Kaydettim. Çünkü artık kimsenin bana Engin’in yerine cevap vermesini istemiyordum. O gün Kâzım beni avukata götürdü. Belgeleri gösterdik. Avukat önce ölüm kaydını, sonra tazminat evraklarını inceledi. Bazı sayfalarda benim adıma atılmış imzalar vardı. Benim imzalarım. Ama ben atmamıştım. Bir belgede “Eşi Selda Yılmaz, hak sahiplerine yapılacak ödemeden haberdardır” yazıyordu. Altında benim adıma bir imza vardı. Avukat gözlüğünü çıkardı. “Bunu siz mi imzaladınız?” “Hayır.” “Peki bu vekâleti?” “Hayır.” “Bu imzalar incelenmeli. Burada ciddi bir sahtecilik şüphesi var.” Kayınpederimin neden korktuğunu anladım. Yalnızca yalanı ortaya çıkmıyordu. Belgeler de konuşmaya başlıyordu. Ertesi gün eve döndüğümde avluda kalabalık vardı. Kayınpederim amcalarını, dayılarını toplamıştı. Beni görünce hepsi ayağa kalktı. En büyük amca boğazını temizledi. “Selda kızım, aile içinde olan aile içinde kalır.” Çantamı yere bıraktım. “Ben üç yıldır bu ailenin içinde değilmişim amca. Bana haber vermemişsiniz.” Adam kızardı. “İsmail yanlış yapmış olabilir ama mahkemelik etmeye ne gerek var? Sonuçta çocukların dedesi.” “Dedeleri olduğunu Engin ölünce mi hatırladı?” Kimse konuşmadı. Kayınpederim ortaya çıktı. “Bak Selda,” dedi. “O para benim oğlumun parasıydı. Ben de babasıydım. Sana da baktık, çocuklarına da.” Bir an gözlerinin içine baktım. “Ela’nın geçen kış giydiği yırtık botu hatırlıyor musun?” Kaşlarını çattı. “Ne alakası var şimdi?” “Sen Engin’in parasıyla ev yaptırırken ben o botun altına karton koydum. Yusuf hasta olduğunda ilaç parasını senden istedim. Sen ‘Bu ay para az geldi’ dedin. Ben de inanıp komşunun tarlasına gittim.” Kalabalığın içinden Hatice teyze öne çıktı. “Doğru,” dedi. “Ben gördüm. Selda benimle pancar söktü, çocukların okul masrafını çıkardı.” Kayınpederim elini kaldırdı. “Karışma Hatice!” Hatice teyze geri çekilmedi. “Üç yıldır karışmadık İsmail. Ne oldu? Kadının ömründen üç yıl çaldınız.” Sonra kayınvalidem kapıda belirdi. Elinde teneke kutu vardı. İçinden kalın bir defter çıkardı. Mutfak masasına koydu. “Bu da hesap,” dedi. Kayınpederim ona doğru yürüdü. “Sultan, o defteri bırak!” Kadın ilk kez geri çekilmedi. “Otuz sekiz yıl sustum İsmail. Oğlum ölünce de sustum. Gelinim her gece onunla konuştuğunu sanırken ben cevap yazdım. Cehennemin varsa en dibine düşeceğim. Ama çocukların hakkını da artık yedirmeyeceğim.” Defteri açtı. Her ay verilen para, alınan tazminat, alınan arsa, satılan inekler… Hepsi yazılıydı. Hatta bir sayfanın altında şu cümle vardı: “Engin’in parası bitince arsa satılacak.” Kayınpederim sandalyeye çöktü. İşte o anda kalabalıktan bir ses yükseldi. “Bütün köyü de kandırmışsın İsmail.” Amcasıydı. Başını salladı. “Biz Selda biliyor sandık.” Ben hiçbir şey söylemedim. Defteri çantama koydum, çocukların odasına girdim. Ela kapının arkasında duruyordu. Yüzü solgundu. “Anne,” dedi, “babam ölmüş mü?” O an içimde kalan son sağlam yer de dağıldı. Meğer bağırışmaları duymuştu. Yanına çömeldim. İki elini tuttum. “Evet kızım.” Ela gözlerime baktı. “Ne zaman?” “Üç yıl önce.” Kaşları çatıldı. “Ama geçen hafta bana mesaj attı. Matematikten yüz aldığım için aferin dedi.” Bir an konuşamadım. “Biliyorum.” “O zaman kim yazdı?” Arkamızda kayınvalidem duruyordu. Ela ona döndü. “Babaanne?” Kadın iki eliyle kapının kenarına tutundu. “Ben yazdım güzel kızım.” Ela birkaç saniye kıpırdamadı. Sonra odasına koştu. Çekmecesini açıp küçük bir defter çıkardı. İçinde babasına yazdığı mektuplar vardı. Her doğum gününde bir sayfa. Birinci sayfada: “Baba, bu yıl sınıf başkanı oldum.” İkinci sayfada: “Baba, keşke gösterime gelseydin.” Üçüncü sayfada: “Baba, artık büyüdüm. Beni kucağına alamazsan üzülme.” Ela defteri anneannesine değil, babaannesine doğru uzattı. “Bunları da sen mi okudun?” Kayınvalidem ağlayarak başını salladı. Ela defteri göğsüne bastırdı. “O zaman babam benim büyüdüğümü hiç görmedi mi?” Bu soruya cevap vermek, mezar taşını görmekten daha zordu. Kızımı kucağıma aldım. “Baban seni çok seviyordu Ela. Son gününde bile sana hediye almış.” Çantamdan altın küpeleri çıkardım. Ela avucuna aldı. Bakıp uzun uzun sustu. “Bana mı?” “Evet.” “Babam seçmiş mi?” “Evet.” Kızım küpeleri yumruğunun içine kapattı. Sonra kayınvalidesine baktı. “Babamı geri getiremezsin babaanne,” dedi. “Ama bana doğruyu söyleyebilirdin.” Kayınvalidem odadan çıkıp koridora oturdu. Ağlaması saatlerce kesilmedi. O gece Yusuf’a da anlayabileceği kelimelerle babasının öldüğünü anlattım. Önce inanmadı. Sonra oyuncak kamyonunu alıp kapının önüne koydu. “Babam artık gelmeyecekse kamyon burada beklemesin,” dedi. Kamyonu kaldırıp kendi yatağının yanına bıraktı. İşte o küçücük hareket, bana çocukların gerçeği sandığımızdan daha iyi taşıyabildiğini öğretti. Yalanı taşımak ise insanı her gün biraz daha yoruyordu. Sonraki aylar kolay geçmedi. Şikâyetimi yaptım. Belgelerdeki imzalar incelemeye alındı. Kayınpederim önce her şeyi inkâr etti. Sonra tazminat evraklarına ulaşmamam için araya insanlar soktu. Akrabalar geldi, gittiler. Kimisi “Baban sayılır, affet” dedi. Kimisi “İki çocukla mahkeme kapılarında sürünme” diye korkuttu. Ama ben geri adım atmadım. Çünkü artık yalnızca kendi hakkımı değil, Engin’in çocuklarının hakkını da arıyordum. Kayınvalidem de ifade verdi. Bir gün adliye koridorunda yan yana oturduk. Eskiden olsa elini tutardım. O gün aramızda bir sandalye boşluk bıraktım. “Senden bir şey istemiyorum Selda,” dedi. “Affet demiyorum.” Cevap vermedim. “Ben ilk gün korktum,” diye devam etti. “Sonra bir hafta geçti. Sonra bir ay. Her gün gerçeği söylemek daha zor oldu. Bir gece sen ‘Engin, çocuklar seni çok özledi’ yazdın. Cevap vermedim. Sabah yanıma geldin, ‘Ana, Engin bana kırılmış galiba’ dedin. O zaman telefonu alıp yazdım. Sonra bırakamadım.” Gözyaşlarını sildi. “Ben oğlumu kaybettiğim gün aklımı da kaybettim. Ama bu benim yaptığımı doğru yapmaz.” Başımı çevirdim. “Sen oğlunu bir kere kaybettin ana,” dedim. “Bana onu her gün yeniden kaybettirdin.” Kadın başını eğdi. Uzun süre sustuk. Dava süreci aylar sürdü. İmzaların bana ait olmadığına ilişkin bilirkişi raporu geldi. Kayınpederimin sunduğu belgeler ve para hareketleri incelendi. Hukuki süreçte bir kısmı kendi adıma, bir kısmı çocukların yasal hakları için ayrı ayrı talepte bulunduk. Sonunda mahkeme, sahte imzalarla düzenlenen belgeler nedeniyle kayınpederim hakkında mahkûmiyet kararı verdi. Usulsüz alınan paranın iadesi ve çocukların haklarının karşılanması için yürütülen işlemler sonucunda yeni yapılan ev satıldı. Arsa da satışa çıkarıldı. Elde edilen para, hukuken belirlenen paylara göre ayrıldı. Bütün para geri gelmedi. Ama Engin’in çocuklarına ait olan hakların önemli bir bölümünü kurtarabildik. Kayınpederim bir gün adliye çıkışında önüme geçti. “Elin rahata erdi mi?” dedi. “Oğlumu geri mi getirdin?” Yüzüne baktım. “Hayır,” dedim. “Ama onun çocuklarından aldıklarını geri alıyorum.” O an söyleyecek başka bir şeyim yoktu. Kayınpederim başını çevirip gitti. Onu bir daha evime almadım. Kayınvalidem ise bir süre kız kardeşinin yanında kaldı. Çocukları görmeye gelmek istediğinde önce Ela’ya sordum. Kızım uzun süre istemedi. Ben de zorlamadım. Bir gün, aylar sonra, Ela kendi kendine yanıma geldi. “Anne, babaanne gelsin,” dedi. “Ama artık babamın telefonuyla konuşmasın.” Kayınvalidem geldiği gün kapıda ağladı. Çocuklara sarılmak için ellerini uzatmadı. Onlar isterse yaklaşsınlar diye bekledi. Yusuf önce gitti. Ela ise biraz sonra yanına oturdu. “Babamı anlat,” dedi. Kayınvalidem şaşırdı. “Ne anlatayım kızım?” “Çocukken nasıldı? Yaramaz mıydı?” Kadın gözyaşlarının arasından gülümsedi. “Çok yaramazdı. Bir gün komşunun tavuğunu kucağına alıp eve getirmişti. ‘Ana, bu tavuk yalnız kalmasın’ demişti.” Ela güldü. O gün ilk kez Engin’i bir telefon ekranından değil, gerçekten yaşamış bir insanın hatıralarından dinlediler. Ben de mutfağa geçip çay koydum. Ama bu kez kimse gerçeği örtmek için çay içmiyordu. Aradan bir yıl geçti. Engin’den kalan ve hukuken bize teslim edilen paranın bir kısmıyla ilçede küçük, iki odalı bir ev aldım. Bahçesi küçüktü ama güneş görüyordu. Ela penceresine çiçek koydu. Yusuf bahçenin bir köşesine oyuncak kepçeleriyle yol yaptı. Ben de bir dikiş makinesi aldım. Önce komşuların paçalarını yaptım, sonra okul önlükleri diktim. Zamanla işler çoğaldı. Bir akşam Ela okuldan gelip masaya bir kâğıt bıraktı. “Anne, öğretmen babamızla ilgili bir yazı yazmamızı istedi.” İçim sıkıştı. “İstersen yazmayabilirsin kızım.” Başını salladı. “Yazdım bile.” Kâğıdı açtım. Başlığı şuydu: “BENİM BABAM” Altında düzgün, küçük harflerle yazmıştı: “Benim babam Irak’ta çalışırken öldü. Ben bunu üç yıl sonra öğrendim. Önceden babamın beni unuttuğunu sanıyordum, çünkü yanıma hiç gelmiyordu. Şimdi biliyorum ki babam dönmek istemiş. Bana küpe almış. Anneme bileklik almış. Babam çok çalışkanmış ve arkadaşını kurtarmaya çalışırken ölmüş. Ben büyüyünce babam gibi iyi bir insan olmak istiyorum. Ama annem gibi de cesur olmak istiyorum. Çünkü annem bize gerçeği söyledi.” Son cümleyi okuyamadım. Gözyaşlarım kâğıdın üzerine düştü. Ela yanıma gelip başını omzuma koydu. “Anne,” dedi, “artık ağlama.” Kızımın saçlarını okşadım. “Ağlamak kötü değil Ela. İnsan sevdiğini özleyince ağlar.” “O zaman ben de ağlayabilir miyim?” Onu kucağıma çektim. “İstediğin kadar.” O akşam ikimiz birlikte ağladık. Ertesi pazar çocukları Engin’in mezarına götürdüm. Hava açıktı. Mezarlığın kenarındaki ağaçlar sararmaya başlamıştı. Yusuf elinde küçük oyuncak kepçesini taşıyordu. Ela ise kulağına babasının aldığı küpeleri takmıştı. Mezarın önünde durduk. Yusuf taşın üzerindeki fotoğrafa baktı. “Anne, babam burada mı?” “Evet oğlum. Mezarı burada.” Bir süre düşündü. “Üşür mü?” Boğazım düğümlendi. “Hayır canım.” Yusuf cebinden küçük bir yün çorap çıkardı. Şaşırdım. Bu çorap, Engin’e ördüğüm son çoraptı. Daha doğrusu tekini bitirebilmiştim. Gerçeği öğrendiğim gece yarım kalmıştı. “Bunu getirdim,” dedi Yusuf. “Babam için örmüştün.” Çorabı mezar taşının önüne bıraktı. Ela da çantasından küçük bir kâğıt çıkardı. “Ben babama mektup yazdım.” “Okumak ister misin?” Başını salladı. Kâğıdı açtı. Sesi başta titriyordu ama sonra güçlendi. “Sevgili babacığım. Artık nerede olduğunu biliyorum. Sana kızmıyorum. Çünkü sen bizi bırakmak istememişsin. Keşke dönüş biletini kullanabilseydin. Keşke benimle bir kere daha konuşabilseydin. Ama annem senin bana bıraktığın hediyeyi verdi. Ben de sana bir söz veriyorum. İyi okuyacağım. Yusuf’a bakacağım. Annemi yalnız bırakmayacağım. Seni unutmayacağız.” Kâğıdı katlayıp bana verdi. “Bunu sakla anne. Yağmurda ıslanmasın.” Mektubu çantama koydum. O sırada mezarlığın kapısında kayınvalidemi gördüm. Elinde bir demet beyaz çiçek vardı. Yanımıza gelmedi. Uzakta durdu, çocukları izledi. Ela onu fark etti. Bir süre baktı. Sonra elini kaldırıp yanımıza çağırdı. Kayınvalidem yavaşça yürüdü. Mezarın başına geldiğinde dizleri titredi. “Oğlum,” dedi. “Ben sana da kötülük ettim.” Mezar taşını okşadı. “Karına yalan söyledim. Çocuklarına yalan söyledim. Senin adını kullanıp hepsini kandırdım.” Sonra bana döndü. “Selda, senden af istemeye hakkım yok. Ama bugün burada bir söz vermek istiyorum. Bundan sonra Engin hakkında bir tek kelime bile uydurmayacağım.” Ona baktım. Üç yıl boyunca içimde biriken öfke hâlâ oradaydı. Kaybolmamıştı. Belki hiçbir zaman tamamen kaybolmayacaktı. Ama artık o öfkenin hayatımızı yönetmesini istemiyordum. “Çocuklar seni seviyor ana,” dedim. “Onların sevgisini bir daha yalanla kirletme.” Kayınvalidem başını salladı. “Söz.” O gün mezarlıktan çıkarken Yusuf elimden tuttu. “Anne,” dedi, “babamın telefonunu ne yaptın?” Durup ona baktım. “Çekmeceye kaldırdım.” “Neden?” “Çünkü baban artık oradan cevap veremez.” Yusuf biraz düşündü. “Peki ben ona bir şey anlatmak istersem?” Diz çöküp göz hizasına indim. “Bana anlatabilirsin. Mezara gelip anlatabilirsin. Bir kâğıda yazabilirsin. Babanı sevmek için telefonun cevap vermesine gerek yok.” Oğlum başını salladı. Sonra küçücük eliyle yanağımı okşadı. “Bence babam seni çok sevmiş anne.” Gülümsedim. “Ben de onu çok sevdim.” Eve döndüğümüzde akşam olmuştu. Çocuklar yorulup erkenden uyudu. Ben mutfak masasına oturdum. Çekmeceden Engin’in telefonunu çıkardım. Ekranı açtım. Üç yılın bütün yalanları oradaydı. “İyiyim.” “Gelcem.” “Öpüyom.” Parmağımı son mesajın üzerinde gezdirdim. Sonra sohbetin en başına gittim. Engin’in gerçekten yazdığı, yıllar önceki bir mesaja. “Selda, sen benim evimsin. Nereye gidersem gideyim, döneceğim yer sensin. Öpüyorum.” O mesajın altında düğünümüzden bir fotoğraf vardı. Engin avluda yanımda durmuş, kameraya bakmadan gülüyordu. Ben de elimi sıkı sıkı kapatmıştım. Çünkü avucumda küçük, tahta bir kuş vardı. Ayağa kalktım. Yatak odasındaki eski sandığı açtım. Gelinliğimin sararmış örtüsünü kaldırdım. Altındaki küçük kutuyu buldum. Tahta kuş hâlâ oradaydı. Engin düğün gecemizde bana verdiğinde, “Bak Selda,” demişti, “bu kuşun kanadı kırık ama yine de kuşa benziyor. Biz de ne olursa olsun birbirimizin yanında duracağız.” Kuşun bir kanadı gerçekten biraz kısaydı. Engin onu oymayı becerememiş, gülerek öyle bırakmıştı. Onu avucuma aldım. Üç yıl boyunca bana yazılan yüzlerce sahte mesajdan daha gerçekti. Küçük kuşu pencerenin önüne koydum. Yanına Engin’in fotoğrafını ve Ela’nın yazdığı mektubu yerleştirdim. Sonra telefonun ekranını kapattım. Ertesi sabah çocuklarla kahvaltı yaparken Yusuf pencerenin önündeki kuşu gördü. “Anne, bu ne?” “Babanın yaptığı bir kuş.” “Benim için mi?” “Hayır,” dedim gülümseyerek. “Bunu bana evlendiğimiz gece vermişti.” Ela yaklaşıp kuşu eline aldı. “Kanadı biraz kısa.” “Evet.” “Uçabilir mi?” Kızımın yüzüne baktım. “Gerçek bir kuş değil ama babanı hatırlatıyor.” Ela kuşu dikkatlice yerine bıraktı. “Güzelmiş,” dedi. “Bir kanadı kısa olsa da güzel.” O gün hayatımız değişmedi. Engin geri gelmedi. Eksik kalan yıllar yerine konmadı. Çocuklar babalarıyla geçiremedikleri günleri geri alamadı. Ben de düğün gecemde söz verdiğim adamla yaşlanamayacağımı biliyordum. Ama evimizin kapısında artık kimse babalarının dönüşünü beklemiyordu. Her ay gelen paraya artık Engin’in maaşı denmiyordu. Telefona gece yarısı gelen sahte mesajlar yoktu. Onun yerine duvarda gerçek bir fotoğraf, çekmecede gerçek mektuplar, pencerenin önünde küçücük bir tahta kuş vardı. Ve çocuklarım babalarını özlediklerinde utanmadan ağlayabiliyorlardı. Engin’in ölümünden sonraki dördüncü kasımda mezarına tek başıma gittim. Yanıma mavi bilekliğimi aldım. Otları temizledim, çiçekleri suladım. Sonra mezar taşının önüne oturdum. “Engin,” dedim, “artık iyiyiz. Çok uğraştık ama iyiyiz. Ela büyüyor. Yusuf okumayı öğrendi. Ben de artık kendi paramı kazanıyorum.” Bir süre sustum. “Biliyorsun, ben sana üç yıl boyunca her gece mesaj attım. Sen hiç cevap veremedin. Bana cevap verenler de gerçeği söylemedi.” Bilekliği bileğime taktım. “Bugün senden cevap istemeye gelmedim. Sadece seni sevdiğimi söylemeye geldim.” Ayağa kalktım. Mezar taşını son kez okşadım. Tam giderken arkamı döndüm. “Bir de Engin,” dedim, gülümseyerek, “o tahta kuşu hâlâ saklıyorum. Kanadını düzeltmedim. Çünkü onu sen öyle yapmıştın.” Mezarlıktan çıktığımda hava serindi ama güneş açmıştı. Eve yürürken telefonum çaldı. Ekranda Ela’nın adı yazıyordu. “Anne, nerdesin?” “Geliyorum kızım.” “Yusuf’la sana sürpriz hazırladık. Çabuk gel.” “Ne sürprizi?” “Söylemem! Ama eve gelince çok sevineceksin.” Telefonu kapattım. Üç yıl boyunca o ekrana bakıp kocamdan bir kelime beklemiştim. Şimdi kızım arıyordu. Oğlum evde beni bekliyordu. Adımlarımı hızlandırdım. Kapıyı açtığımda mutfak masasının üzerinde küçük bir tahta kuş duruyordu. Yusuf okulun el işi dersinde yapmıştı. Bir kanadı ötekinden biraz kısaydı. “Anne!” diye bağırdı. “Bak, babamın kuşunun yanına bir tane daha yaptım!” Ela gülerek ekledi: “İkisini yan yana koyacağız. Biri babamın, biri bizim.” Kuşu elime aldım. Bu kez ağlarken gülümsüyordum. Çünkü yıllarca kocamın döneceği kapıyı beklemiştim. Oysa şimdi o kapının ardında, yaşamaya devam etmem için iki sebebim vardı. Ve ben artık biliyordum: Bir insanı kaybetmek çok ağırdı. Ama onun öldüğünü bilmeden yaşamak, her gün biraz daha kaybolmaktı. Engin’i geri getiremedim. Ama çocuklarıma babalarının gerçeğini, hakkını ve hatırasını geri verdim. O gün pencerenin önüne iki tahta kuş koyduk. İkisinin de bir kanadı kısaydı. Hiçbirini düzeltmedik. Çünkü bizim ailemiz de eksikti. Ama artık hiçbirimiz yalanın içinde yaşamıyorduk.