Annem sonunda parasının hesabını sormaya karar verdi
'Gülcan çalışkandı,' dedi annem. 'Yardım istemeye utanırdı. Ona doğrudan para versem kabul etmeyeceğini biliyordum. Biz de Rıza'yla küçük bir birikim ayırmaya başladık.' 'Peki neden gizlice?' diye sordum. Babam ilk kez doğrudan gözlerime baktı. 'Çünkü o dönem Gülcan'ın ailesi çevreden yardım aldığını duyarsa çocuklarını yanına alacağını söylemişti. O, kendi ayakları üzerinde durmak istiyordu. Biz sadece kirasını zamanında yatırabilsin diye iş bulana kadar destek olduk.' Annem araya girdi. 'Sonra atölyeden başka kadınların da zor durumda olduğunu gördüm. Birinin çocuğu okuyacak, diğerinin kira günü gelmiş. Yardım ederken kimseye minnet borcu hissettirmeyecek bir yol aradım.' Defterin ilerleyen sayfalarında tanımadığım onlarca isim vardı. Her ismin yanında küçük ödemeler, okul masrafları, depozitolar, bazen de 'geri ödendi' notu bulunuyordu. Annem bir dayanışma sandığı kurmuştu. Babam kayıtları tutuyor, birikimi bankada koruyor, mümkün olduğunda ihtiyaç sahiplerine geri ödemeli küçük destekler veriyordu. Borcunu ödeyemeyenler için ise bir tarih dayatmıyorlardı. 'Kırk üç yıl boyunca maaşının tamamı buna mı gitti?' dedim. Sesimdeki şaşkınlığı gizleyemedim. 'Hayır,' dedi annem. 'Evin faturalarını, sizin ihtiyaçlarınızı ve geleceğimizi de o paradan karşıladık. Rıza'nın kazancı da aynı hesaba giriyordu. İkimiz de bütün gelirlerimizi bir arada tuttuk. Ama zarfı hep benim vermemi istedim. Her ay kendi kendime verdiğim sözü hatırlamak için.' 'Senin kendine verdiğin söz, benim çocukluğumu niye böyle etkiledi?' diye sordum. 'O paltoyu istediğinde babam seni küçümser gibi konuştu. Ben o gece ağladım.' Babam omuzlarını indirdi. 'Haklısın.' Söylediği iki kelimeye inanmakta zorlandım. Hayatım boyunca babamın yanlış yaptığını kabul ettiğini neredeyse hiç duymamıştım. 'Annen o ay sandıktan para çıkmamasını istemişti,' dedi. 'Gülcan'ın büyük kızı üniversiteye başlayacaktı. Ama ben sana bunun yerine annene sertçe hayır dedim. Hesapları gizlemeye o kadar alışmıştım ki aileme nasıl konuşmam gerektiğini unuttum. Gizliliği ben seçtim, kabalığı da. Bunun bahanesi yok.' Annem başını salladı. 'Ben de seni kenara çekip açıklayabilirdim. Çocuğumun kafasında korkunç bir baba resmi oluştuğunu fark ettim ama sözümüzü bozmayalım diye sustum. Yanlıştı.' 'Kime söz vermiştiniz?' diye sordum. Annem kutudan küçük bir mektup çıkardı. Gülcan, yıllar önce bize minnettar olduğunu anlatmış, ama çocukları büyüyene kadar kendisine yapılan yardımların duyulmamasını rica etmişti. Mektubun sonunda, 'Bir gün imkânınız olursa benim gibi başkalarına da sessizce el uzatın,' yazıyordu. 'İşte o sözü tuttuk,' dedi annem. 'Ama bir başkasının mahremiyetini korumakla kendi evimizde her şeyi sır yapmak aynı şey değilmiş.' Sevim teyzem gözlüğünü çıkarıp masaya bıraktı. 'Ben yıllarca ablamı savunmaya çalıştım,' dedi. 'Meğer bazı şeyleri doğru, bazı şeyleri yanlış anlamışım.' Kutunun altından çıkan banka dökümleri daha da şaşırtıcıydı. Birikimin önemli bir bölümü hâlâ duruyordu. Üstelik hesap annemin adına açılmıştı. Babam yıllar boyunca vekâletle işlemleri yürütmüş; annem istediği anda hesabı kontrol edebilecek durumdaymış. Ayrıca sandığın yardımıyla okumuş kişilerin gönderdiği teşekkür mektupları vardı. Birisi öğretmen olmuş, bir başkası küçük bir terzi dükkânı açmıştı. Annem benim yüzüme baktı. 'Sen hep hesabım olsun istedin ya... Vardı, kızım. Fakat ben bunu sana söylemeyerek seni gereksiz yere endişelendirdim.' 'Öyleyse bugün neden her şeyi anlatıyorsunuz?' Babam derin bir nefes aldı. 'Çünkü artık saklanmak istemiyoruz. Bir de annenin senden bir isteği var.' Annem kutudan yeni bir dosya çıkardı. Belediyenin kadın dayanışma merkezine bağış yapmayı ve sandığın kalan kısmını açık kuralları olan küçük bir eğitim bursuna dönüştürmeyi planlıyorlardı. Mektupların sahiplerinin adları açıklanmayacaktı. Annem kayıtları düzenlemek için benim yardımımı istiyordu. 'Ben senden para yönetmeni değil,' dedi, 'bu işin kimseye zarar vermeden sürmesini sağlamanı istiyorum. İstersen reddedebilirsin.' Bir anda karar veremedim. Kırgınlığım bitmemişti. Babamın soğuk yüzü, annemin eski paltosu, evde konuşamadığımız yıllar bir kutunun açılmasıyla silinmiyordu. Bunu onlara söyledim. 'İyi bir şey yapmış olmanız benim hissettiklerimi geçersiz kılmıyor,' dedim. Babam gözlerini kaçırmadı. 'Biliyorum. Benden bugün affetmeni beklemiyorum.' O akşam ilk kez geçmişi tartışmadan dinleyebildik. Annem bazen kendisinin de sandığa gereğinden fazla para ayırdığını, bu yüzden evde küçük isteklerden vazgeçtiklerini anlattı. Babam, tasarrufu bir süre sonra aileye açıklama yapmadan kural koymaya dönüştürdüğünü kabul etti. Eşim çocukları mutfağa götürüp çay hazırlarken Sevim teyzem anneme sarıldı. Bir hafta sonra annemle birlikte bankaya gittim. Hesapları tek tek inceledik. Sonra dayanışma merkezinde yetkililerle görüşüp burs için şeffaf bir düzen kurduk. Başvuranların adlarının korunmasına, kararların birkaç kişi tarafından verilmesine ve tüm harcamaların kayda geçirilmesine dikkat ettik. Babam da eski defterleri yeni sisteme aktarmamıza yardım etti. Bazen bir satırın önünde uzun süre duruyor, sonra o kişinin yıllar önce nasıl ayağa kalktığını anlatıyordu. Kış bastırmadan annemi yeniden çarşıya götürdüm. Bir vitrinde koyu mavi bir palto gördü. Bu kez içeri girip denedi. Aynaya bakarken gülümsedi. 'Bunu kendi hesabımdan alacağım,' dedi. 'Elbette,' dedim. 'Zaten her zaman alabilmeliydin.' Eve döndüğümüzde babam kapıyı açtı. Annemin yeni paltosunu görünce bir an duraksadı. Sonra 'Çok yakışmış,' dedi. Sesinde alışık olmadığım bir yumuşaklık vardı. Ellinci yıl dönümünde çektiğimiz fotoğrafı daha sonra çerçevelettim. Babam yine ciddi görünüyordu. Fakat artık o fotoğrafa bakarken yalnızca yüzünü görmüyordum. Aynı zamanda annemin seçimini, ikisinin yaptığı iyiliği ve yıllarca süren suskunluğun bedelini de hatırlıyordum. Babamı bir gecede başka bir insan gibi görmeye başlamadım. Aramızdaki mesafe yavaş yavaş kapandı. En önemlisi, evimizde ilk kez iyiliğin de yanlışların da açıkça konuşulabileceğini öğrendik. Metal kutu ise artık kilitli değildi; annem onu salondaki kitaplığın alt rafına koymuştu.