Babam emekli olduğu gün, kırk yıllık veresiye defterini yaktı
“Ne o elindeki Melek?” diye sordu Yasin. Kâğıdı biraz daha sıkı tuttum. “Annenin senden otuz iki yıl boyunca sakladığı bir şey.” Şükran Hanım bir adım öne çıktı. Kürk yakalı paltosunun altındaki elleri titriyordu. “Ver onu bana.” Sesindeki buyurganlık hâlâ aynıydı ama gözlerinde ilk kez korku vardı. “Önce ne olduğunu söyleyin,” dedim. “Senin bilmen gereken bir şey değil!” “Öyle mi? On yıldır bana bakkal kızı diyorsunuz. Babamın dükkânını küçümsüyorsunuz. Şimdi bu dükkânda bulunan bir kâğıttan neden bu kadar korkuyorsunuz?” Yasin annesine döndü. “Anne, ne oluyor?” Şükran Hanım cevap vermedi. Gözlerini babamdan ayırmıyordu. Babam Ömer Usta, süpürgeyi duvarın kenarına bıraktı. Yavaşça eski tahta sandalyesine oturdu. “Okusun oğlum,” dedi. “Madem geldiniz, herkes duysun.” Kayınvalidem birden sesini yükseltti. “Ömer! Bana söz vermiştin!” Babam başını kaldırdı. “Ben sana aç kaldığın günleri kimseye anlatmayacağıma söz verdim Şükran. Kızımı ezmene razı olacağıma değil.” Dükkânın içinde derin bir sessizlik oldu. Elimdeki kâğıdı açtım. “Şükran Hanım. Kocası gitti. İki ekmek, bir süt, bir kutu mama…” Yasin kaşlarını çattı. “Bu ne?” “Annenin veresiye hesabı.” “Ne veresiyesi?” “Sen bebekken bu dükkândan alınan yiyeceklerin hesabı. Üç yıl boyunca babam size ekmek, süt, mama, bez vermiş. Bir kuruş almadan.” Yasin annesine baktı. “Anne, doğru mu bu?” Şükran Hanım çantasını göğsüne bastırdı. “Eski meseleler bunlar. Herkesin zor günleri olur.” “Zor günleriniz olduğunu bilmiyordum,” dedi Yasin. “Bilmen gerekmiyordu!” Babam usulca konuştu. “Annen seni her sabah kucağına alıp buraya gelirdi oğlum. Hava daha aydınlanmadan. Kimse görmesin diye arka kapıyı açardım. Sen ağlardın, o da süt isterdi. Bazen cebinde ekmek alacak para bile olmazdı.” Şükran Hanım gözlerini kapattı. “Yeter Ömer.” Babam devam etti. “Bir kış çok sert geçti. Kar yağdı, yollar kapandı. Annenin ayağında delik ayakkabı vardı. Bir gün iki paket mama verdim. Birini geri bırakmaya çalıştı. ‘Borç çok oldu,’ dedi. Ben de ‘Çocuk borç bilmez, açlık bilir,’ dedim.” Yasin duvara yaslandı. Hayatında ilk kez annesini tanımıyormuş gibi bakıyordu. Sonra bana döndü. “Melek, neden şimdi anlatıyorsun bunları?” Sorusuna inanamadım. “Neden mi?” “Annemin geçmişini herkesin önüne dökmen gerekmiyor.” O an içimde bir şey koptu. “Sen gerçekten bunu mu söylüyorsun Yasin? Annen beni kendi evimden kovdu. On gündür babamın yanında kalıyorum. Bir kere arayıp nasıl olduğumu sordun mu?” Yasin sustu. “Annenin geçmişinin ortaya çıkmasından utanıyorsun da benim on yıldır aşağılanmamdan utanmıyor musun?” Şükran Hanım hemen araya girdi. “Gördün mü oğlum? Sana demedim mi? Bu kız bizim ailemize düşman!” Babam sandalyesinden kalktı. “Şükran.” Tek kelime söyledi. Ama kayınvalidem sustu. Babamın yüzünü daha önce hiç öyle görmemiştim. “Kızım senin düşmanın değil. Sen kendi geçmişinin düşmanısın.” Şükran Hanımın dudakları titredi. “Beni rezil etmek mi istiyorsun?” “Hayır,” dedi babam. “Seni otuz iki yıl korudum. Bugün de rezil etmek istemiyorum. Ama kızımın başını eğdirmene artık izin vermeyeceğim.” Tam o sırada dükkânın kapısındaki zil yeniden çaldı. Ağabeyim Ercan içeri girdi. Elinde babamın eski hesap makinesi vardı. “Baba, bunu evde unutmuşsun…” Bizi görünce durdu. Sonra elimdeki yanık kâğıdı fark etti. “Demek sayfa buradaymış!” Yanıma gelip elimden almak istedi. Kâğıdı geriye çektim. “Ercan, karışma.” “Açıkla bakalım kimin borcuymuş!” Şükran Hanım başını başka tarafa çevirdi. Ercan kâğıdı okumaya başlayınca yüzü değişti. “Şükran Hanım mı?” Birkaç saniye hiç konuşmadı. Sonra acı bir kahkaha attı. “Vay be! Babamın bakkalına burun kıvıran hanımefendi!” “Ercan!” diye uyardı babam. Ama ağabeyim durmadı. “Senin kayınvaliden bizim aileyi fakir diye aşağılıyordu değil mi Melek? Kendi çocukları bizim dükkânın ekmeğiyle büyümüş!” Şükran Hanımın yüzü kıpkırmızı oldu. “Bana böyle konuşamazsın!” Ercan elindeki hesap makinesini tezgâha bıraktı. “Niye konuşamayacakmışım? Babam bütün mahallenin borcunu yaktı. Ben karşı çıktım. Meğer sizin borcunuzu da yakmış!” Babam birden tezgâha vurdu. “Yeter!” Hepimiz irkildik. “Ercan, sen de dinle. O defterde yazanlar para değildi. İnsanların en zor günleriydi. Ben bugün o defteri yakarken kimseyi borcundan kurtarmadım. Kendimi onların hesabını tutmaktan kurtardım.” Ercan gözlerini yere indirdi. Babam bu kez Şükran Hanımın önüne geldi. “Senin hesabını da kapattım. Ama bir hesabı açık bırakmışım.” “Ne hesabı?” diye fısıldadı kayınvalidem. “Kızımın gözyaşı.” Şükran Hanım cevap veremedi. O sırada Yasin elindeki dosyayı annesinden aldı. “Anne, bu ne dosyası?” “Ver onu!” Ama Yasin dosyayı açmıştı bile. İçinde bir anlaşma vardı. Benim adım yazıyordu. Melek Demir. Karşılıklı anlaşmalı boşanma protokolü. Altında altınlarımın ve birkaç parça eşyamın listesi bulunuyordu. Yasin sayfaları çevirdi. Sonra bir yerde durdu. “Bu ne?” Şükran Hanımın sesi inceldi. “Avukat hazırladı.” “Burada Melek’in evlilik süresince edinilen mallara ilişkin haklarından vazgeçtiği yazıyor.” Dosyayı elinden aldım. Gerçekten de öyleydi. On yıl önce evlendiğimde bir evimiz bile yoktu. Yasin’in küçük atölyesinde birlikte çalışmış, muhasebesini tutmuş, siparişlerini hazırlamıştım. Kayınbiraderimin baklava firması kurulurken ilk iki yıl sabahlara kadar paketleme yapmıştım. Sonra iş büyümüş, herkesin hayatı değişmişti. Benimki hariç. “Ben böyle bir şey istemedim,” dedim. Yasin annesine döndü. “Anne, bunu neden hazırlattın?” Şükran Hanım omuzlarını dikleştirdi. “Çünkü bu kadın bizim paramızı alıp gidecek!” İşte o an güldüm. İstemeden. Acı acı güldüm. “Ben sizin paranızı mı alacağım?” Dosyayı tezgâha bıraktım. “Ben evlendiğimizde senin oğlunun iki takım elbisesi vardı Şükran Hanım. İlk dükkânın kirasını ödemek için bileziklerimi bozdurdum. O parayı hiçbir zaman geri istemedim.” Yasin başını kaldırdı. “Bilezikleri iş için bozdurduğunu biliyorum.” “Peki annen biliyor mu?” Şükran Hanım dudaklarını sıktı. “Bir kadın kocasına yardım etmişse bunun hesabı mı tutulur?” Babam acıyla gülümsedi. “Demek öyle Şükran. Bir kadın kocasına yardım edince hesap tutulmaz. Ama bir bakkal sana ekmek verince kızını hor görebilirsin.” Kayınvalidem ilk kez tamamen sessiz kaldı. Yasin dosyayı kapattı. “Anne, dışarı çıkalım.” Şükran Hanım oğlunun koluna yapıştı. “Sen de mi bana karşısın?” “Dışarı çıkalım dedim.” Annesini kapıya kadar götürdü. Fakat Şükran Hanım çıkmadan önce dönüp bana baktı. O bakışı unutamam. Çünkü içinde pişmanlık yoktu. Yalnızca korku ve öfke vardı. “Bu iş burada bitmedi Melek,” dedi. Babam arkamdan konuştu. “Benim dükkânımda tehdit bırakma Şükran. Burada kırk yıl boyunca sadece ekmek sattım. Kimsenin onurunu satmadım.” Kapı kapandı. Zil son kez çaldı. O gece Yasin beni aradı. Telefonun ekranına uzun uzun baktım. On gün boyunca bir kez bile aramamıştı. Şimdi on iki kez aramıştı. On üçüncü aramada açtım. “Melek, konuşmamız lazım.” “Konuş.” “Annem çok üzgün.” İçimden bir kahkaha yükseldi ama gülmedim. “Annen neden üzgün Yasin? Bana yaptıklarından mı, geçmişi ortaya çıktığı için mi?” Cevap vermedi. Sonra alçak sesle konuştu. “Eve dön.” “Annen yine orada mı?” “Evet ama artık karışmayacak.” “Bunu daha önce de söyledin.” “Bu sefer gerçekten konuşacağım.” “Yasin, sen benimle on yıldır konuşmuyorsun. Sadece annenin söylediklerini bana tekrar ediyorsun.” “Ne yapmamı istiyorsun?” İşte o soru… On yıl boyunca beklediğim soru. Ama artık çok geçti. “Bir kere kendi kararını vermeni istiyorum.” Telefonun öbür ucunda uzun bir sessizlik oldu. Ardından Yasin beklemediğim bir şey söyledi. “Annem bugün bana bir şey itiraf etti.” Kalbim hızlandı. “Neyi?” “Babandan aldığı yardımları biliyordum sanıyordum. Ama başka bir şey daha varmış.” Yatağın kenarına oturdum. “Ne?” “Babam bizi terk etmemiş.” Boğazım kurudu. “Nasıl yani?” “Annem hep babamın başka bir kadınla kaçtığını anlatırdı. Meğer babam o yıllarda bir fabrikada ağır yaralanmış. Uzun süre hastanede kalmış. Sonra da çalışamaz hâle gelmiş.” “Neden hiç anlatmamış?” “Çünkü babamın ailesi annemle görüşmesine karşı çıkmış. Annem de gurur yapmış. Babam yıllarca bizi aramış ama annem onunla görüşmemize izin vermemiş.” Bir an düşündüm. “Yasin, baban yıllar sonra vefat etmedi mi?” “Etti. Ben on altı yaşındayken. Ama annem onun bizi bıraktığını söylemeye devam etti.” “Bunu sana bugün neden anlattı?” Yasin’in sesi titredi. “Çünkü babanın o yıllarda babamı da tanıdığını öğrendim.” Sabahı zor ettim. Ertesi gün babamı avluda buldum. Ceviz ağacının altında oturmuş, eski radyosundan türkü dinliyordu. “Baba,” dedim. “Yasin’in babasını tanıyor muydun?” Radyo sesini kıstı. “Tanırdım.” “Bana neden söylemedin?” Babam uzun süre ellerine baktı. “Çünkü bazı şeyler insanın kendi hikâyesi değildir kızım. Başkasının sırrını taşırsın ama onun yerine konuşamazsın.” Yanına oturdum. “Yasin’in babası onları gerçekten terk etmemiş mi?” Babam içini çekti. “Hayır. Adı Halil’di. İyi adamdı. Bir un fabrikasında çalışırdı. Makineye kolunu kaptırdı. Aylarca hastanede yattı. Şükran o sırada iki çocukla yalnız kaldı.” “Peki sonra?” “Halil taburcu olunca çocuklarını görmek istedi. Şükran istemedi.” “Neden?” Babam başını kaldırdı. “Çünkü Halil artık para kazanamıyordu. Şükran yoksulluğu yaşamaktan çok, insanların onu yoksul görmesinden korkuyordu.” İçim burkuldu. “Sen biliyor muydun?”