Buraya gelmeye nasıl cüret edersin
Ama o, hayatını başka bir yerde kurmayı seçmişti. 'Bugün sizin gününüz,' dedim. 'Kimsenin geçmişi bu günü elinizden almasın.' Ilgaz defterini kapatıp gülümsedi. 'Zaten annemizi gururlandırmak için madalya almamız gerekmiyor.' O cümlede kendi sesimi duydum. Yıllardır onlara söylediğim şeyi bana geri veriyordu. İlk oturum saat onda başladı. Ilgaz'ın yarışmasında finalistlerden, sel riski taşıyan yerleşim bölgelerinde tahliye güzergâhlarını matematiksel olarak planlamaları isteniyordu. Verilen nüfus, yol kapasitesi ve ulaşım süresi verilerini kullanarak uygulanabilir bir model oluşturmaları gerekiyordu. Ilgaz daha önce deprem sonrası yardım dağıtımı üzerine çalışmıştı. Ancak bu problem farklıydı. Ezberlediği yöntemlerle ilerleyemeyeceğini biliyordu. Masasına oturdu, kalemini eline aldı ve önce verileri sınıflandırdı. Ben izleyici bölümünde otururken telefonuma Kuzey'den mesaj geldi. 'Robotu test alanına aldık. Sensörler düzgün çalışıyor.' Kuzey'in tasarladığı küçük araç, enkaz benzeri dar alanlarda engelleri algılayarak ilerliyor ve belirlenen noktalara hafif yardım paketleri taşıyordu. Projesinin önemli özelliği, pahalı parçalar yerine kolay bulunabilen bileşenlerle geliştirilmesiydi. Bu fikir, geçen yıl mahallemizde yaşanan bir yangından sonra doğmuştu. İtfaiye ekiplerinin dar bir depoya ulaşmakta zorlandığını görünce günlerce düşünmüştü. 'İnsanların giremediği yerlere küçük bir araç girebilir,' demişti. O günden beri odamızın bir köşesi elektronik atölyesine dönüşmüştü. Öğle arasında iki salondaki ilk aşamalar tamamlandı. Ilgaz sonuç açıklanana kadar konuşmak istemiyordu. Kuzey ise robotunun keskin bir dönüşte birkaç saniye kaybettiğini anlatıyordu. Tam kantinden sandviç alırken Yaman'ı yeniden gördük. Yanında Melis ve Onur vardı. Bu kez yalnız değillerdi. Onur'un öğretmeni olduğu anlaşılan bir adamla konuşuyorlardı. Yaman bizi görünce yüzünü buruşturdu. 'Siz hâlâ burada mısınız?' Cevap vermeden önce Onur'un yüzüne baktım. Çocuk babasının davranışından rahatsız olmuş gibiydi. 'Yarışmalar henüz bitmedi,' dedim. Yaman, 'Onur matematik finalinde. Bu düzeyde yarışmaların ne kadar zor olduğunu tahmin bile edemezsin,' diye karşılık verdi. Ilgaz sakince konuştu. 'Ben de matematik finalindeyim.' Yaman'ın kaşları kalktı. 'Öyle mi?' 'Ilgaz,' dedi Onur birden. 'Sen sabah modelleme salonunda üçüncü masadaydın, değil mi?' Oğlum başını salladı. 'Ben de beşinci masadaydım,' dedi Onur. 'Tahliye güzergâhları sorusunda epey zorlandım.' Ilgaz gülümsedi. 'Ben de zaman kısıtını modele yerleştirirken uğraştım.' İki genç birkaç saniye teknik ayrıntıları konuştu. Aralarında şaşırtıcı bir doğallık vardı. Ancak Yaman konuşmayı kesti. 'Onur, öğretmenin seni arıyor.' Onur babasına şaşkınlıkla baktı ama tartışmadı. Uzaklaşırken Ilgaz'a başarılar diledi. O an bir şeyi fark ettim. Çocukların arasında hiçbir düşmanlık yoktu. Düşmanlık, yetişkinlerin taşıdığı eski hesaplardan kaynaklanıyordu. Saat üçte final sunumları başladı. Ilgaz geliştirdiği modeli jüriye anlatırken sesinin başlangıçta hafifçe titrediğini fark ettim. Sonra sorular geldikçe rahatladı. Çözümünün yalnızca en kısa güzergâhı değil, hareket kabiliyeti sınırlı insanların tahliyesini de hesaba kattığını açıkladı. Bir jüri üyesi, 'Modelinin en zayıf yönü nedir?' diye sordu. Ilgaz hiç duraksamadı. 'Gerçek hayatta insanların her zaman öngörüldüğü gibi hareket etmemesi. Bu nedenle model, sahadan alınan güncel bilgilerle sürekli yenilenmeli.' Jüri üyesi başını onaylayarak salladı. Ardından Onur sahneye çıktı. O da iyi hazırlanmıştı. Sunumu açık, düzenli ve başarılıydı. Süre hesabında farklı bir yaklaşım kullanmıştı. İçimden onun için de iyi dileklerde bulundum. Başka bir çocuğun kaybetmesi bizim kazanmamızın şartı değildi. Kuzey'in robotik finaline yetiştiğimde gösterimler yeni başlıyordu. Küçük robotu başlangıç çizgisine yerleştirdi. Araç dar geçitten ilerledi, iki engelin çevresinden dolaştı ve yardım paketini hedef alana bıraktı. Son bölümde tekerleklerinden biri kısa süreliğine takıldı. Kalbim hızlandı. Kuzey kumandaya uzanmadı. Tasarladığı sistem engeli algıladı, yönünü değiştirdi ve hareketine devam etti. Gösterim tamamlandığında salondan alkış yükseldi. Bir jüri üyesi maliyet çizelgesini sordu. Kuzey bütün parçaları tek tek açıkladı. Ardından tasarımın geliştirilmesi için hangi testlerin gerektiğini anlattı. Yarışma sonunda koşarak yanıma geldi. 'Anne, düşündüğüm gibi çalıştı!' Ona sarıldım. 'Gördüm. Hem de her saniyesini.' Akşam ödül töreni için büyük konferans salonunda toplandık. Yüzlerce aile koltukları doldurmuştu. Üniversitenin rektör yardımcısı kısa bir konuşma yaptı. Yarışmanın farklı bilim dallarında düzenlendiğini, her dalın ayrı değerlendirilip ayrı ödüllendirildiğini açıkladı. Önce matematiksel modelleme sonuçları duyuruldu. Üçüncülük ve ikincilik ödülleri sahiplerini buldu. Onur'un adı ikincilikte okundu. Genç çocuk sahneye çıkarken ailesine baktı. Yaman ayağa kalkıp alkışladı. Ben de alkışladım. Onur gerçekten önemli bir başarı elde etmişti. Ardından sunucu mikrofonuna yaklaştı. 'Ulusal Matematiksel Modelleme dalında birincilik ve altın madalya, geliştirdiği uygulanabilir tahliye modeliyle Ilgaz'a veriliyor!' Bir an nefes alamadım. Ilgaz yanımdan kalktı. Sahneye yürürken dönüp bana baktı. Gözlerinde hem şaşkınlık hem sevinç vardı. Altın madalyası boynuna takıldığında gözyaşlarımı tutamadım. Salonun diğer tarafında Yaman'ın yüzünü gördüm. Önce Ilgaz'a, ardından bana baktı. Oğlumun soyadı anons edilince gözleri iyice büyüdü. Artık kim olduğunu anlamıştı. Ama tören bitmemişti. Bir süre sonra robotik ve mühendislik tasarımı ödüllerine geçildi. Kuzey ellerini dizlerinin üzerinde birleştirmiş bekliyordu. Üçüncülük açıklandı. Sonra ikincilik. Ve sunucu yeniden konuştu. 'Ulusal Robotik ve Mühendislik Tasarımı dalında birincilik ve altın madalya, düşük maliyetli arama ve yardım robotu projesiyle Kuzey'e veriliyor!' Kuzey yerinden fırlamadı. Önce bana sarıldı, sonra kardeşinin elini sıktı. 'Başardık,' diye fısıldadı. 'İkiniz de kendi alanınızda başardınız,' dedim. Kuzey sahneye çıktığında Yaman'ın yüzündeki son renk de çekilmişti. İki ayrı bilim dalı, iki ayrı birincilik, iki ayrı altın madalya. On üç yıl önce geride bıraktığı iki küçük çocuğun şimdi kim olduklarını nihayet görüyordu. Törenin ardından fotoğraf çekimleri başladı. Ilgaz ve Kuzey madalyalarıyla yanıma geldiklerinde onları kucakladım. Üçümüzün de gözleri dolmuştu. Tam o sırada arkamızdan bir ses duyuldu. 'Neval.' Yaman'dı. Yanında Melis vardı. Birkaç adım arkalarında Onur bekliyordu. Yaman oğullarıma uzun uzun baktı. 'Siz gerçekten... benim çocuklarım mısınız?' Ilgaz'ın yüzündeki gülümseme kayboldu. 'Bunu annemize sormana gerek yok,' dedi. 'Sen zaten biliyordun.' Yaman gözlerini kaçırdı. 'Bu kadar büyüdüğünüzü bilmiyordum.' Kuzey sakin bir sesle cevap verdi. 'Büyümemiz on üç yıl sürdü. Görmek için bolca zamanın vardı.' Yaman bir şey söylemeye çalıştı ama kelimeler ağzından çıkmadı. Sonunda bana döndü. 'Neden bana yarışmaya katılacaklarını söylemedin?' 'Çünkü başarılarını sana haber vermek benim görevim değildi, Yaman. Onları tanımak senin sorumluluğundu.' Melis ilk kez sessizdi. Derken Onur öne çıktı. Ilgaz'a ve Kuzey'e dönerek içtenlikle gülümsedi. 'İkinizi de tebrik ederim. Gerçekten çok iyiydiniz.' Ilgaz elini uzattı. 'Sen de çok iyi bir sunum yaptın. İkincilik kolay değil.' Onur tokalaşırken biraz tereddüt etti. 'Biz... kardeş sayılırız, değil mi?' Kuzey kardeşine baktı. Ardından Onur'a döndü. 'Evet. Aynı babamız var.' Üçünün arasında sessiz ama önemli bir anlayış oluştu. Çocukların hiçbirinin diğerinin geçmişinden sorumlu olmadığını biliyordum. Yaman yeniden konuştu. 'Belki bundan sonra görüşebiliriz.' Bu kez kararı ben vermedim. Ilgaz, 'Bunu düşünmek için zamana ihtiyacımız var,' dedi. Kuzey de başını salladı. 'Bir madalya töreni, on üç yılı bir anda değiştiremez.' Yaman itiraz etmedi. O akşam eve dönerken arabada uzun süre sessiz kaldık. Sonra Kuzey, madalyasını avucuna alıp gülümsedi. 'Anne, bunu çalışma masamın üstüne asacağım.' Ilgaz güldü. 'Ben de benimkini mutfağa asacağım. Çünkü bütün problemleri oradaki masada çözdüm.' 'Bütün yemekleri de ders çalışırken soğuttunuz,' dedim. Üçümüz kahkahaya boğulduk. Sonraki haftalarda Yaman birkaç kez iletişim kurmaya çalıştı. Çocuklar acele etmedi. Önce yazılı olarak konuşmayı, sonra isterlerse tarafsız bir yerde buluşmayı tercih ettiler. Yaman da bu kez onların kararına saygı gösterdi. Bir gün Ilgaz bana, 'Onunla görüşsek bile hayatımızdaki yerini zaman gösterecek,' dedi. 'Kesinlikle,' diye cevap verdim. 'Kimseye istemediğiniz bir yakınlığı borçlu değilsiniz.' Aylar sonra iki oğlum üniversitelerin düzenlediği araştırma programlarına kabul edildi. Ilgaz afet yönetimi üzerine matematiksel çalışmalarını sürdürdü. Kuzey robotunu geliştirerek daha güvenilir bir prototip hazırladı. Bir akşam mutfakta otururken duvardaki iki ayrı altın madalyaya baktım. Altlarında çocukların ilkokulda çizdiği, üçümüzün el ele tutuştuğu küçük bir resim asılıydı. O resimde hiç madalya yoktu. Büyük bir ev, pahalı bir araba ya da kusursuz bir hayat da yoktu. Sadece üç kişi vardı. Yıllar boyunca bazen yorulmuş, bazen korkmuş ama birbirinden vazgeçmemiş üç kişi. Ilgaz yanıma gelip başını omzuma koydu. Kuzey de karşıma oturdu. 'Anne,' dedi Kuzey, 'Sence en büyük başarımız ne?' Madalyalara baktım. Sonra ikisinin yüzüne. 'Bunca yaşadığımız şeyden sonra kalbinizi sertleştirmemeniz,' dedim. 'Başarılı oldunuz ama başkalarını küçümsemediniz. İşte en çok bununla gurur duyuyorum.' Ilgaz elimi tuttu. 'Bunu senden öğrendik.' O gece anladım ki Yaman'la karşılaştığımız günün gerçek zaferi, onun yüzündeki şaşkınlık değildi. Gerçek zafer, terk edilmiş iki çocuğun kendi emekleriyle iki ayrı alanda zirveye çıkması ve bütün bunları yaparken iyi insanlar olarak kalabilmesiydi. Geçmişimizi değiştiremezdik. Ama geleceğimizi çoktan değiştirmiştik. Ve artık hiçbirimizin bunu bir başkasına kanıtlamaya ihtiyacı yoktu.