KAYINPEDERİMİN EMEKLİ MAAŞI KARTINI 11 YIL ELİMDE TUTTUM
BÖLÜM 3 Noterin elindeki kâğıt hafifçe titriyordu. Belki de titreyen benim gözlerimdi. İnsanın hayatı bazen çok büyük bir olayla değil, tek bir cümleyle değişiyormuş. O gün bunu öğrendim. Noter mektubun devamını okudu: “Metan gazına ilişkin uyarı bana ulaşmıştı. Buna rağmen işin devam etmesini istedim. Adamları aşağı gönderdim. Aralarında Cemal de vardı. O vardiyadan geri dönmeyenlerden biriydi.” Boğazımdan ses çıkmadı. Babam. Benim babam. Her bayram mezarına gittiğim, fotoğrafını cüzdanımda taşıdığım, kokusunu yıllar önce unuttuğum babam. Ölümünden sorumlu olduğunu söyleyen adam, on bir yıldır benim evimde yaşıyordu. Üstelik o adam, her gün balkonumuzda yemek yiyordu. İlk tepkim öfke olmadı. Şaşkınlıktı. Çünkü insan bazı gerçekleri duyduğu anda anlayamıyor. Zihnim sanki kendisini korumak için duyduklarını reddediyordu. “Hayır,” dedim. Noter durdu. “Yanlışlık var. Babam kazada öldü. Bize hep öyle söylendi.” Karşımda oturan Murat ağlıyordu. Yavaşça ona döndüm. “Sen neden ağlıyorsun?” Cevap vermedi. “Murat, sana soruyorum. Babanın yazdıklarını biliyor muydun?” Başını kaldırdı. Gözlerinin içi kıpkırmızıydı. Ve tek kelime söyledi. “Evet.” O kelime, mektuptaki bütün cümlelerden daha ağır geldi. Çünkü Hasan Baba artık hayatta değildi. Ona soru soramazdım. Ama Murat karşımdaydı. On bir yıldır aynı yatağı paylaştığım adam. Sevdiğim. Güvendiğim. Beraber yaşlandığımızı sandığım adam. “Ne zamandan beri biliyorsun?” Yüzünü çevirdi. “Murat!” “Evlenmeden önce öğrendim.” Sandalyeye tutunmak zorunda kaldım. “Yani benimle tanıştığında biliyor muydun?” Uzun bir sessizlik oldu. Sonunda başını salladı. “Evet.” O anda aklıma evliliğimizin ilk günleri geldi. Murat’ın bana gösterdiği yakınlık. Babamdan söz ettiğimde sessizleşmesi. Annemin evine her gittiğimizde bir köşede mahcup şekilde oturması. Hasan Baba’nın düğünümüzde beni gördüğünde ağlaması. Yıllarca bunların hepsini sevgi sanmıştım. Şimdi her hatıranın başka bir anlamı vardı. “Bana neden söylemedin?” Murat cevap vermeden önce derin bir nefes aldı. “Babam izin vermedi.” Güldüm. Gerçekten güldüm. Ama o gülüşün içinde neşe yoktu. “Benim babam ölmüş, Murat. Senin baban bunu biliyormuş. Sen de biliyormuşsun. Ve bana söylemek için babandan izin mi bekledin?” “Öyle değil…” “Nasıl peki? Anlat!” Başını eğdi. “Babam yıllarca bunun altında ezildi. Her gün o günü düşündü. Senin aileni uzaktan takip etti.” Bir an durdu. “Annenin iki çocuğu tek başına büyüttüğünü biliyordu.” Benim gözümden bir damla yaş süzüldü. Annemin ellerini düşündüm. Sabah karanlığında işe gitmek için kalkışını. Kışın çatlamış parmaklarını kremle ovmasını. Bize süt alabilmek için kendi kahvaltısından vazgeçmesini. Kardeşim Emre’nin okul ayakkabısının tabanı açıldığında annemin onu gece yarısı dikmesini. Hasan Baba bütün bunları biliyor muydu? Biliyorsa nasıl yaşayabilmişti? Bütün bu yıllar boyunca nasıl susabilmişti? Murat devam etti. “Babam önce annenize yardım etmek istemiş. Ama kim olduğunu öğrenirseniz kabul etmeyeceğinizden korkmuş.” “Bu yüzden kardeşimin okul parasını mı ödedi?” “Evet.” Noterin masasındaki dekontlara yeniden baktım. 2010. 2011. 2012. 2013. Son ödeme 2014 yılında yapılmıştı. Emre’nin dört yıllık eğitimi boyunca düzenli ödemeler yapılmıştı. Kardeşim üniversiteyi bitirdiğinde annem mahallede herkese o yardım vakfından bahsetmişti. “Bakın,” demişti komşulara, “iyi insanlar hâlâ var.” O gün annemin yüzündeki gururu hatırlıyordum. Ben de sevinmiştim. Emre’nin okuması, babamın yarım kalan hayallerinden biriydi. Babam kendi çocuklarının yer altına inmesini istemezmiş. Annem bunu hep anlatırdı. “Okuyun,” dermiş babam. “Siz güneşi daha çok görün.” Emre üniversiteyi bitirmişti. Ama bunu sağlayan insan, babamı son kez yer altına gönderen adamdı. O an ne hissedeceğimi bilemedim. Minnet mi? Öfke mi? İkisini aynı anda hissetmek mümkün müydü? Noter mektubun sonraki sayfasına geçti. Hasan Baba şöyle yazmıştı: “Cemal’in ailesine yaptığım hiçbir yardım, o gün verdiğim kararın karşılığı değildir. Bunu biliyorum. İnsan bir başkasının hayatını parayla geri getiremez. Ama yıllarca elimden gelen tek şeyin, onların bir gün daha rahat nefes almasına yardım etmek olduğunu düşündüm.” Bir an için kayınpederimi hatırladım. Balkonda, kış günü ellerini birbirine sürterken. Bir keresinde kalın eldivenlerini giymesini söylemiştim. “Bulaşıkları tutamam sonra,” diye şaka yapmıştı. Ben gülmemiştim bile. Şimdi düşünüyordum. Acaba o anlarda ne düşünüyordu? Karşısındaki pencereden beni gördüğünde, babamı mı hatırlıyordu? Ben ona bir bardak çay uzattığımda, otuz yıl önce ölen arkadaşının kızını mı görüyordu? Yoksa kendi pişmanlığını mı? Sorular çoğaldıkça cevaplar daha da uzaklaşıyordu. Sonra mektupta başka bir bölüm başladı. Bu kez Murat’tan söz ediliyordu. “Yıllar önce oğluma Cemal’in kızından bahsettim. Kendi yaptığım yanlışı da anlattım. Ona, bu aileyi yalnız bırakmamamız gerektiğini söyledim.” Murat başını iyice eğdi. Noter okumaya devam etti: “Oğlumun Leyla ile bir yuva kurmasını istedim. Ona, ‘Bizim evimiz o aileye borçlu. Bizim ailemiz onların ailesine borcunu ödemeli,’ dedim.” Sanki biri göğsümün ortasına ağır bir taş bırakmıştı. Yavaşça Murat’a döndüm. “Baban sana benimle evlenmeni mi söyledi?” Murat hiçbir şey söylemedi. “Bana bak!” Gözlerime baktı. “Evet.” O an odadaki her şey değişti. Duvarlar. Masa. Pencereden gelen öğleden sonra ışığı. Birlikte yaşadığımız on bir yıl. Sanki bütün evliliğimiz bir başkasının verdiği kararın üzerine kurulmuştu. “Benimle neden tanıştın, Murat?” “Leyla…” “Beni neden aradın? Neden evlenme teklif ettin? Neden bana seni sevdiğimi söylediğimde karşılık verdin?” “Çünkü seni sevdim.” “Peki babanın isteği olmasaydı?” Sustu. İşte bazen insanın bütün cevabı o sessizlik oluyor. “Beni tanır mıydın?” “Bilmiyorum.” “Benimle evlenir miydin?” Bir kez daha sustu. O anda babamı ikinci kez kaybetmiş gibi hissettim. Çünkü ilkinde onun hayatını kaybetmiştim. Bu kez ise kendi hayatımın sandığım gibi başlamadığını öğreniyordum. Noterden çıktığımızda hava hâlâ aydınlıktı. Zonguldak’ın dar sokaklarında insanlar her zamanki gibi yürüyordu. Bir fırından taze ekmek kokusu geliyordu. Minibüsler duraklarda yolcu bekliyordu. İki çocuk okul çantalarıyla yanımızdan koşarak geçti. Dünya hiçbir şey olmamış gibi devam ediyordu. Ben ise yürüyemiyordum. Murat koluma girmek istedi. Elimi çektim. “Dokunma.” “Leyla, lütfen konuşalım.” “On bir yıldır konuşmadığınız şeyi şimdi mi konuşacağız?” Yanımızdan geçen yaşlı bir kadın bize baktı. Eskiden böyle bir durumda utanır, sesimi alçaltırdım. O gün umurumda değildi. Murat kaldırımın kenarında durdu. “Babam senden korkmuyordu,” dedi. Ona döndüm. “Ne demek bu?” “Balkonda yemek yerken… Bazen kendisiyle konuşurdum. Neden itiraz etmediğini sorardım.” Kalbim sıkıştı. “Ne derdi?” Murat gözlerini yere indirdi. “Bırak, derdi. Benim meselem.” “Ne meselesi?” “Bana açıklamazdı.” Bir süre sustuktan sonra devam etti: “Bir keresinde, senin ona kızdığını söylediğimde, ‘Kızmak onun hakkı,’ dedi.” İçimde tarif edemediğim bir duygu yükseldi. “Ben neden kızayım ki?” diye sordum. “Ben hiçbir şey bilmiyordum.” “Biliyorum.” “Hayır, bilmiyorsun!” Sesim yükseldi. “Ben o adama ne yaptığımı biliyorum, Murat. Ama neden bana tek kelime etmediğini bilmiyordum. Şimdi bana onun bütün bunları hak ettiğini düşündüğünü mü söylüyorsun?” Murat cevap vermedi. Ben konuşmaya devam ettim. “Bir insan geçmişte yanlış bir karar verdi diye onu karda yemek yemeye mahkûm etmek doğru mu? Hem ben babamın ölümünü bilmiyordum ki! Ben onu başka sebeplerle balkona gönderdim!” Bu sözleri yüksek sesle söylediğim anda içimde başka bir kapı açıldı. Çünkü gerçek buydu. Ben Hasan Baba’ya babamın ölümünden dolayı kötü davranmamıştım. Bilmiyordum. Ben onun yavaş yemesinden rahatsız olmuştum. Öksürüğünden. Yaşlılığından. Evde fazla yer kapladığını düşünmemden. Ve en kötüsü, hiçbir şey söylemeye cesaret edememesinden yararlanmıştım. Bunu kendime söylemek bile çok zordu. Murat belki susarak kendisini korumuştu. Hasan Baba belki susarak geçmişinin bedelini ödemeye çalışmıştı. Peki benim sessizliğim? Benim o sofraya oturup bir kez bile “Baba, gel içeri” dememem? Bunun bahanesi neydi? Eve geldiğimizde ayakkabılarımı çıkarmadan mutfağa girdim. Hasan Baba’nın sandalyesi hâlâ balkondaydı. Üzerindeki kahverengi mont, sabah bıraktığı yerde duruyordu. Cenaze için evden çıkarken hiç dokunmamıştık. Masadaki bardağın içinde biraz çay kalmıştı. Günlerdir o kadar alışmıştım ki o görüntüye, hiç fark etmemiştim. Şimdi ise bakamıyordum. Murat arkamdan geldi. “Biraz dinlen,” dedi. Ona dönmedim. “Baban hiçbir zaman bana neden itiraz etmedi, biliyor musun?” “Belki…” “Belki ne?” “Belki kendisini affetmemişti.” Derin bir nefes aldım. “Peki sen?” “Ne ben?” “Sen kendini affettin mi?” Murat sustu. “Babanın geçmişini biliyordun. Benimle neden evlendiğini en azından başlangıçta biliyordun. Sonra da on bir yıl boyunca beni izledin. Babana nasıl davrandığımı gördün. Hiçbir şey söylemedin.” “Birkaç kez konuştum onunla.” “Benimle değil!” Murat irkildi. “Babanla konuştun. Ama benimle konuşmadın. Çünkü gerçek ortaya çıkarsa ne olacağını biliyordun.” “Beni terk etmenden korktum.” Bu cümle beni daha çok yaraladı. “Demek benim bir karar verme hakkım yoktu.” “Öyle demek istemedim.” “Ama öyle oldu, Murat.” Mutfaktaki sandalyeye oturdum. “Baban geçmişte bir karar vermiş. İnsanlar o karar yüzünden hayatlarını kaybetmiş. Sonra sen de benim hayatımla ilgili kararı bana sormadan vermişsin.” Murat gözlerini sildi. “Ben seni gerçekten sevdim.” Bu kez hemen cevap vermedim. Çünkü onun sevgisinin tamamen yalan olduğunu söylemek istemiyordum. On bir yılın içinde güzel günlerimiz de vardı. Hasta olduğumda başucumda beklemişti. Annem hastalandığında onunla hastaneye gitmişti. Emre iş ararken destek olmuştu. Bazen akşamları birlikte sahilde yürür, geleceğimiz hakkında konuşurduk. Bütün bu anları sahte ilan etmek kolaydı. Ama gerçek o kadar kolay değildi. Belki beni seviyordu. Belki babasının isteğiyle başlayan şey zamanla gerçek bir sevgiye dönüşmüştü. Fakat bir insanın sevmesi, karşısındakinden gerçeği saklamasına hak verir miydi? İşte bunu bilmiyordum. “Ben de seni sevdim,” dedim sonunda. Murat başını kaldırdı. “Fakat sen benim kim olduğumu biliyordun. Ben senin hangi sırla yaşadığını bilmiyordum.” Bunu söyledikten sonra ilk kez ağladım. Öfkeyle değil. Yorgunluktan. On bir yıl boyunca yaşadığım evin içinde ne kadar az şey bildiğimi fark ettiğim için. O akşam kardeşim Emre’yi aradım. Telefonu üçüncü çalışta açtı. “Abla, cenaze nasıl geçti? Gelemediğim için çok üzgünüm.” “Emre, sana bir şey soracağım.” “Ne oldu?” “Üniversitedeyken aldığın madenci yardımını hatırlıyor musun?” Güldü. “Nasıl hatırlamam? O olmasa okulu bitirmem çok zor olurdu.” “Kimden geldiğini hiç araştırdın mı?” “Vakfın verdiğini biliyorum. Neden?” “Öyle değilmiş.” Sesimdeki değişikliği fark etmişti. “Abla, ne oluyor?” Bir süre konuşamadım. Sonra ona Hasan Baba’nın hesabından yapılan ödemeleri anlattım. Emre önce inanmadı. “Kayınpederin mi?” “Evet.” “Ama beni tanımıyordu bile.” “Tanıyormuş.” “Nasıl?” Ve babamın adını söyledim. Ondan sonra her şeyi anlattım. Mektubu. 1992 yılındaki vardiyayı. Metan gazına ilişkin uyarıyı. Hasan Baba’nın verdiği kararı. Murat’ın yıllardır bildiklerini. Telefonun öbür ucunda uzun süre ses çıkmadı. Sonunda Emre konuştu. “Yani benim okulumu babamın ölümünde sorumluluğu olan adam mı ödedi?” “Evet.” Bir süre sonra şöyle dedi: “Abla, ben o parayla ne yapacağım?” Gözlerimi kapattım. “Ne demek?” “Ben o parayla okudum. Diplomamı aldım. İş buldum. Anneme yardım edebildim. Bunların hepsinde o adamın parası var.” “Sen hiçbir yanlış yapmadın.” “Biliyorum ama…” Sesi titredi. “Biliyor musun, üniversiteyi bitirdiğim gün keşke babam burada olsaydı diye düşünmüştüm. Şimdi öğreniyorum ki o gün orada olamamasının sorumluluğunu taşıyan insan, benim mezun olmamı sağlamış.” Bu cümle beni paramparça etti. Çünkü Emre’nin ne demek istediğini anlıyordum. İnsan bazen kendisine iyilik yapan birine teşekkür etmek ister. Ama o iyiliğin arkasındaki geçmişi öğrenince teşekkür etmek de zorlaşır. Emre ağlamaya başladı. “Ben onu hiç tanımadım abla.” “Biliyorum.” “Hiç teşekkür etmedim.” “Etmek zorunda değildin.” “Peki o neden yaptı?” Cevap veremedim. Çünkü ben de aynı sorunun etrafında dönüp duruyordum. Belki vicdanını susturmak için. Belki gerçekten yardım etmek için. Belki de ikisi aynı anda. Bilmiyordum. Telefonu kapattıktan sonra annemi düşündüm. Yıllarca babamın ölümünü bir iş kazası olarak kabul etmişti. Haksızlık olduğunu düşündüğü zamanlar olmuştu ama kimseyi açıkça suçlamamıştı. “Yer altı böyledir,” derdi bazen. Sonra kendi söylediğine kızardı. “Hayır, böyle olmamalıydı.” Annemin bu iki cümlesi arasında geçen yılları düşündüm. Bir yanda hayatı devam ettirmek zorunda kalan kadın. Diğer yanda nedenini öğrenmek isteyen eş. Hasan Baba’nın mektubunu anneme göstermek zorunda olduğumu biliyordum. Ama o akşam yapamadım. Cenazenin olduğu gün, zaten darmadağın olmuş bir hayatın ortasında ona telefon açıp otuz dört yıl önceki acısını yeniden yaşatmak istemedim. Bir yandan da düşündüm: Bunu ertelemeye hakkım var mıydı? Benden yıllarca saklanan bir gerçeği şimdi ben mi saklayacaktım? Kendime verdiğim tek söz, anneme gerçeği anlatacağımdı. Ne zaman ve nasıl yapacağımı henüz bilmiyordum. Ama ondan karar verme hakkını almayacaktım. Murat’ın bana yaptığı şeyi ben anneme yapmayacaktım. Akşam yaklaşırken noterlikten aldığım belgeleri tekrar açtım. Hasan Baba’nın mektubunda daha önce dikkat etmediğim birkaç cümle vardı. Bunları ilk okuduğumda öfkem yüzünden anlamamıştım. Şöyle yazıyordu: “Yıllar boyunca gelinimin yüzüne baktığımda, babasının yüzünü hatırladım. Cemal iyi bir insandı. Evde iki çocuğu olduğundan söz ederdi. Büyük kızının saçlarını kendi elleriyle ördüğünü anlatırdı.” Bir anda ellerim başıma gitti. Babam saçlarımı örerdi. Bunu hatırlıyordum. İyi yapamazdı. Örgünün biri kısa, diğeri uzun olurdu. Annem gülerdi. Babam da “Madende düğüm atmak kolay, kız çocuğunun saçını örmek zor,” derdi. Yıllardır hatırlamadığım o küçük anı, Hasan Baba’nın mektubuyla yeniden canlandı. Ağlamaya başladım. Mektubu okumaya devam ettim. “Leyla’nın benim gelinim olmasını istediğimde bunu bir iyilik olarak gördüm. Şimdi anlıyorum ki kendi vicdanımı rahatlatmaya çalışırken onun gerçeği bilme hakkını elinden aldım. Oğlum da benimle aynı yanlışı yaptı.” Bir süre durdum. Sonra son satırlara geçtim. “Bana gösterilen hiçbir davranışı, geçmişte yaptıklarımla eşit tutmadım. Susmamın sebebi haklı olduğum için değildi. Konuşmaya cesaret edemediğim içindi. Ama sessizliğim kimseyi haklı çıkarmadı. Bunu da biliyorum.” O son cümleyi birkaç kez okudum. “Sessizliğim kimseyi haklı çıkarmadı.” Yani Hasan Baba, kendisine nasıl davrandığımı görüyordu. Bunu doğru bulmuyordu belki. Ama yine de konuşmuyordu. Çünkü konuşmaya başladığında geçmişin de ortaya çıkacağını biliyordu. Ve ben o güne kadar onun sessizliğini, her şeye razı oluşuyla karıştırmıştım. Mektuptaki en acı şeylerden biri buydu. Hasan Baba kendisini affetmemişti. Ama beni de affettiğini söylememişti. Sadece susmuştu. Bu, affetmek miydi? Yoksa korkmak mı? Bilmiyordum. Murat yanıma geldiğinde mektubu katlıyordum. “Ne yazıyor?” diye sordu. Ona baktım. “Baban bizim ikimizin de yanlış yaptığını yazmış.” Başını eğdi. “Murat, sana bir şey soracağım. Dürüst cevap ver.” “Veririm.” “Babanı seviyor muydun?” Şaşırdı. “Tabii ki seviyordum.” “Peki onu neden korumadın?” Bir an cevap veremedi. “Ne demek istiyorsun?” “Ben babana yemekleri balkonda yedirdim. Kışın üşüdüğünü gördün. Sandalyesinin üzerinde kar biriktiğini gördün. Neden bir gün olsun, ‘Babam içeride yiyecek,’ demedin?” “Babam kendisi istemiyordu.” “Bana bunu söyledi mi?” “Hayır.” “Peki sana?” Murat sustu. “Bazı şeyleri hak ettiğini söylerdi.” Başımı salladım. “Yani sen de buna inandın.” “Öyle değil.” “Öyle, Murat. Sen babanın suçluluk duygusunu, benim kötü davranışlarımı durdurmamak için sebep yaptın.” Murat ağlamaya başladı. İlk kez babası öldüğünden beri gerçekten çökmüş gibi görünüyordu. “Ne yapmam gerektiğini bilmiyordum,” dedi. Bu cümleye uzun süre cevap vermedim. Çünkü aynı şeyi ben de söyleyebilirdim. Ben de yaşlı bir insana nasıl davranmam gerektiğini bilmiyordum diyebilirdim. Ama bu doğru olmazdı. İçeriye bir sandalye koymak için büyük bir bilgiye ihtiyaç yoktu. Bir tabağı mutfağa taşımak için cesaret gerekmiyordu. “Bilmiyordun,” dedim sonunda. “Ama görüyordun.” Murat hiçbir şey söylemedi. O anda ona bağırmak istemedim. Çünkü bağırmak, bazı gerçekleri değiştirmiyor. Sadece insanın içindeki gürültüyü bir süreliğine dışarı çıkarıyor. Benimse sessizliğe ihtiyacım vardı. Akşamüstü mutfağa girdim. Buzdolabını açtım. İçinde sabah cenaze telaşı başlamadan önce hazırladığım mercimek çorbası vardı. Biraz da pilav. Hasan Baba’nın sevdiği yemeklerden. Hayatı boyunca basit yemekleri severdi. Mercimek çorbasını limonla içerdi. Pilavın yanına yoğurt isterdi. Bir keresinde ona neden hiç başka yemek istemediğini sormuştum. “Ben bunlara alışığım kızım,” demişti. Sonra gülümsemişti. “İnsanın karnı doysun yeter.” O zaman umursamamıştım. Şimdi o sözler içimi acıtıyordu. Bir tencereyi ocağa koydum. Çorbayı ısıttım. Küçük bir tabağa pilav aldım. Yanına bir kâse yoğurt koydum. Bir dilim ekmek kestim. Ve hepsini eski metal tepsiye yerleştirdim. Murat kapıda belirdi. “Ne yapıyorsun?” “Yemek hazırlıyorum.” “Yemek mi yiyeceksin?” “Evet.” Tepsiyi aldım. Balkon kapısına yürüdüm. Murat bir şey söylemedi. Kapıyı açtım. Soğuk hava yüzüme çarptı. Hasan Baba’nın oturduğu sandalyeye baktım. Bir köşesinde boya dökülmüştü. Masada küçük bir çatlak vardı. Balkonun demir korkuluğuna asılmış eski bir bez duruyordu. Burası, on bir yıl boyunca onun yemek yediği yerdi. Benim evimde. Benim hazırladığım sofrada. Ama bizimle birlikte değil. Tepsiyi masaya koydum. Sandalyeyi hafifçe çektim. Ve ilk kez oraya kendim oturdum. Soğuktu. Gerçekten soğuktu. Dizlerim hemen üşümeye başladı. Ellerim titredi. Çorbanın buharı yüzüme yükseldi. Kaşığı elime aldım. Bir lokma içtim. Sonra karşımdaki boş sandalyeye baktım. Hasan Baba’yı düşündüm. Kış günlerinde burada nasıl oturduğunu. Çorbasını nasıl içtiğini. Eli titrediğinde bardağı iki eliyle nasıl tuttuğunu. Bazen dışarıdaki insanları izlediğini. Kar yağdığında montunun yakasını kaldırdığını. Bütün bunları görmüştüm. Gerçekten görmüştüm. Ama bir kez bile durup onun yerinde olmanın nasıl bir şey olduğunu düşünmemiştim. Şimdi düşünüyordum. Ve çok geçti. Murat balkon kapısının önünde belirdi. “Leyla, içeri gel. Hava soğuk.” Başımı kaldırdım. Ona baktım. Bu cümleyi on bir yıl boyunca babasına kaç kez söylemişti? Bir kez bile mi? “Sen git,” dedim. “Hasta olacaksın.” İçimde garip bir acı yükseldi. “Baban da üşüyordu, Murat.” Yüzü değişti. Bir şey söyleyecek gibi oldu. Sonra vazgeçti. Balkon kapısını kapatmadı. İçeriye döndü. Ben oturmaya devam ettim. Sokaktan geçen insanların konuşmalarını duyabiliyordum. Uzakta bir araba kornası çaldı. Bir komşu penceresini kapattı. Kar hafif hafif yeniden başlamıştı. Tepsinin üzerine birkaç küçük kar tanesi düştü. Kaşığı bıraktım. Babamın fotoğrafını düşündüm. Hasan Baba’nın mektubunu. Murat’ın gözyaşlarını. Annemin yıllarca taşıdığı yükü. Emre’nin diplomasını. Bir insanın yanlışının, başka insanların hayatına nasıl uzandığını düşündüm. 1992 yılında yer altında verilen bir karar, otuz dört yıl sonra benim balkonuma kadar gelmişti. Babam o gün eve dönememişti. Hasan Baba yıllarca vicdanıyla yaşamıştı. Murat bir sırrın içinde büyümüş, sonra beni o sırrın içine almıştı. Emre bilmediği bir insanın parasıyla okumuştu. Ben ise bütün bunlardan habersiz, yaşlı bir adamın son yıllarını zorlaştırmıştım. Birbirimize o kadar bağlıymışız ki. Ama hiçbirimiz birbirimizin bütün gerçeğini bilmiyormuşuz. Hasan Baba’nın yaptığını affedebilir miydim? Bilmiyordum. Babamın ölümüyle ilgili sorumluluğunu kabul etmesi, o günü değiştirmiyordu. Kardeşime yardım etmiş olması da değiştirmiyordu. Fakat o yardımı yok saymak da kolay değildi. İnsan bir başkasının hem en büyük acılarından birinin sebebi hem de hayatındaki önemli bir iyiliğin kaynağı olabileceğini nasıl kabul eder? Ben henüz edemiyordum. Peki kendimi affedebilir miydim? İşte en zor soru buydu. Çünkü artık onun neden sustuğunu biliyordum. Ama bu bilgi, benim yaptıklarımı değiştirmiyordu. Üşüdüğünü bile bile dışarıda bıraktığım günler vardı. Bazen yemeğini geciktirmiştim. Bazen söylediklerini dinlememiştim. Bazen varlığını bir yük gibi görmüştüm. Oysa onun geçmişini bilmiyordum. Bu yüzden ona yapılanların bir ceza olduğunu da söyleyemezdim. Ben yargıç değildim. Üstelik yargıladığım şey onun geçmişteki kararı bile değildi. Sadece yaşlılığıydı. Bu gerçekle yüzleşmek, Hasan Baba’nın mektubunu okumaktan bile daha zordu. Tepsideki çorba soğumaya başlamıştı. Bir lokma daha aldım. Sonra babamın yıllar önce söylediği bir sözü hatırladım. Annem bize sık sık anlatırdı. “Bir insanın ne kadar güçlü olduğunu anlamak istiyorsan, kendinden güçsüz birine nasıl davrandığına bak.” Babam gerçekten böyle söylemiş miydi? Yoksa annem mi yıllar içinde bu sözü ona yakıştırmıştı? Bilmiyorum. Ama o akşam, o balkonda otururken, ilk kez kendi gücümü nasıl kullandığımı düşündüm. Hasan Baba sessizdi. Yaşlıydı. Bana muhtaçtı. Ve ben bütün bunların bana verdiği gücü, ona iyi davranmak için kullanmamıştım. Onun geçmişteki hatası ne kadar büyük olursa olsun, bu gerçek değişmeyecekti. Murat’ın bana söylediği sevgi sözleri de artık eskisi gibi duyulmuyordu. Belki beni gerçekten sevmişti. Ama bana gerçeği söylemeye cesaret edemeyen bir sevgi, ne kadar güvenilir olabilirdi? Ve ben şimdi onunla aynı evde yaşamaya devam edebilir miydim? Bilmiyordum. Bir yanım kalkıp gitmek istiyordu. Başka bir yanım ise kaçmanın hiçbir şeyi çözmeyeceğini söylüyordu. Çünkü nereye gidersem gideyim, Hasan Baba’nın balkondaki sandalyesi benimle gelecekti. Babamın ölümü de. Murat’ın sessizliği de. Kendi yaptıklarım da. Hava kararmaya başladığında balkondaki lambayı yaktım. Işık, metal tepsinin üzerine düştü. Karşımdaki sandalye boştu. Bir an, Hasan Baba’nın orada oturduğunu hayal ettim. Eski kahverengi montuyla. Başını hafifçe öne eğmiş. Elinde kaşığıyla. Sanki birazdan her zamanki gibi şöyle diyecekti: “Eline sağlık kızım.” Bu cümleyi yıllarca duymuştum. Bazen cevap bile vermemiştim. Şimdi bir kez daha duymak için neler vermezdim. Ama duyamayacaktım. Ölümün en ağır tarafı bu galiba. Bir insanın yaptıklarını anlamaya başladığınızda, artık ona hiçbir şey soramamak. “Beni affettin mi?” diyememek. “Benden nefret ettin mi?” diye soramamak. “Babanın adını neden hiç söylemedin?” diye soramamak. “Balkonda otururken gerçekten ne düşünüyordun?” diye soramamak. Ve belki de en önemlisi: “Senin için artık ne yapabilirim?” diye soramamak. Çünkü bazı şeylerin zamanı geçiyor. Sonra geriye yalnızca sorular kalıyor. Murat içeride ışıkları yaktı. Mutfak masasını hazırladığını gördüm. İki tabak çıkardı. Sonra durdu. Bir süre elindeki tabağa baktı. Sanki üçüncü bir tabağa ihtiyaç varmış gibi. Ama artık yoktu. Hasan Baba’nın yeri boşalmıştı. Evde herkesin oturabileceği kadar sandalye vardı. Yıllarca vardı. Ama biz ona masamızda yer açmamıştık. Murat balkon kapısına yaklaştı. Bu kez içeri gelmemi söylemedi. Sadece kapının önünde durdu. Aramızda cam vardı. On bir yıl boyunca babasıyla bizim aramızda duran cam. Ben dışarıdaydım. O içeride. Bir an göz göze geldik. Ne onun söyleyebileceği bir şey vardı ne de benim. Sonra elimi kaldırıp kapıyı biraz araladım. “Annemle konuşacağım,” dedim. Başını salladı. “Biliyorum.” “Her şeyi anlatacağım.” “Anlat.” “Ve sonra ne olacağını bilmiyorum.” Gözleri doldu. “Ben beklerim.” Ona baktım. “Benden beklememi isteme, Murat. Zaten hayatımın on bir yılını bilmediğim bir gerçeğin içinde geçirdim.” Başını eğdi. Ben kapıyı yeniden kapattım. O gün Hasan Baba’yı toprağa vermiştik. Aynı gün, onun için hazırladığım son yemek tabağını balkona çıkarmıştım. Ama bu kez yemek yiyen bendim. Onun sandalyesinde. Onun yerinde. Onun yıllarca baktığı sokaklara bakarak. Karşımdaki boş sandalyeye uzun süre baktım. Bir ara fısıldadım: “Hasan Baba, keşke bana anlatsaydın.” Sonra düşündüm. Belki anlatabilirdi. Belki söylemeliydi. Belki söylemediği için hepimizin hayatına yeni yanlışlar eklenmişti. Ama benim de ona söylemediğim çok şey vardı. “İçeri gel baba.” “Üşüme.” “Bizimle otur.” “Bugün nasılsın?” Bu kadar basit cümleler. Ve ben bunları söylemek için artık çok geç kalmıştım. Tepsiyi önümden biraz uzaklaştırdım. Ellerimi dizlerimin üzerine koydum. Balkon kapısının arkasında Murat’ın siluetini görebiliyordum. Birlikte kurduğumuz hayat o kapının ardındaydı. Bütün hatıralarımız. Bir zamanlar güven duyduğum evimiz. Bir de yıllarca saklanmış gerçekler. Önümde ise boş bir sandalye vardı. On bir yıl boyunca kimsenin doğru dürüst bakmadığı bir sandalye. Ve şimdi bütün hayatım o sandalyenin etrafında dönüyordu. O akşam ne Murat’ı affettim ne Hasan Baba’yı. Kendimi de affetmedim. Çünkü affetmenin ne olduğunu bile henüz bilmiyordum. Bir insanın pişman olması, yaptığını düzeltmeye yeter miydi? Bir insanın iyilik yapması, geçmişteki yanlışını silebilir miydi? Bir evlilik, başlangıcında saklanan bir gerçeğe rağmen gerçek bir sevgiye dönüşebilir miydi? Ve bir kadın, geçmişini bilmediği bir yaşlı adama kötü davrandığı için, onun suçunu öğrendikten sonra kendisini daha az suçlu sayabilir miydi? O gece bütün bu sorularla kaldım. Kar yağmaya devam etti. Çorba soğudu. Evin içinden gelen sıcaklık açık kapı aralığına kadar ulaştı. Ama ben kalkmadım. Belki biraz daha oturmak istedim. Belki Hasan Baba’nın on bir yıl boyunca nasıl hissettiğini anlamaya çalışıyordum. Belki de içeri dönersem her şeyin eskisi gibi devam edeceğinden korkuyordum. O akşam, yıllarca kayınpederime hazırladığım balkondaki sofrada tek başıma oturdum. Ve hâlâ bilmiyorum… O kapıdan yeniden içeri girip girmeyeceğimi. SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? Hasan Baba, bir maden kazasındaki sorumluluğunu yıllarca sakladı. Sonra ölen arkadaşının oğlunu kendi parasıyla okuttu ve gelininin kendisine kötü davranmasına hiç itiraz etmedi. Leyla ise hiçbir şey bilmeden yaşlı kayınpederini on bir yıl boyunca balkonda yemek yemeye zorladı. Murat da bütün gerçeği bildiği hâlde sustu. Sizce bu hikâyede en ağır sorumluluk kimin? Hasan Baba’nın sessizliği gerçek bir pişmanlık mıydı, yoksa gerçekle yüzleşmekten kaçmak mı? Leyla’nın hiçbir şey bilmemesi davranışlarını hafifletir mi? Ve Murat’ın evliliği sevgi üzerine mi kurulmuştu, yoksa babasının vicdan borcu üzerine mi? En önemlisi: Leyla’nın yerinde olsaydınız, o balkon kapısından yeniden içeri girer miydiniz?