SADECE HESAP BAKİYEMİ ÖĞRENMEK İSTİYORUM
Jale’nin ekrana bakarken neden konuşamadığını ilk başta anlamamış gibi yaptım. Aslında şaşıran insanları görmekten hoşlandığım için değil. Doksan yaşına gelmiş bir kadın olarak artık şunu öğrenmiştim: İnsanlara kendini anlatmak için bazen yüz cümle kurarsın, yine de seni dinlemezler. Ama bir ekranda birkaç rakam görünür, birden herkes kulak kesilir. Jale’nin elini tuttum. “Evladım, korkma. Rakamları okumaktan başka bir şey yapmayacaksın.” “Emin misiniz Nermin Hanım?” “Eminim. Önce kimlik doğrulamamızı tamamlayalım.” Gerekli işlemleri yaptıktan sonra tabletini bana çevirdi. Ana vadesiz hesabımın karşısında şu rakam yazıyordu: 3.480.000 TL Jale hafifçe öksürdü. “Nermin Hanım, ana hesabınızda üç milyon dört yüz seksen bin lira bulunuyor.” Arkamızdan birinin şaşkınlıkla nefes aldığını duydum. Bir başka müşteri, “Üç milyon mu?” diye fısıldadı. Ceyda Hanım elindeki pahalı çantasını dizlerinin üzerinden yere indirdi. Az önce hafızamla alay eden kadının şimdi ekrandan gözlerini ayıramadığını gördüm. Ben yalnızca başımı salladım. “Teşekkür ederim kızım. Diğer hesapları da kontrol eder misin?” Jale parmağını ekranda aşağı kaydırdı. “Eğitim için ayırdığınız tasarruf hesabında beş milyon iki yüz bin lira var.” Ardından ikinci satırı açtı. “Yatırım hesabınızın güncel değeri ise yirmi bir milyon dört yüz bin lira.” Bu kez salonda fısıltılar yükseldi. Birileri hesap yapmaya başlamıştı. Ama Jale’nin önünde henüz son satır duruyordu. Önce bana, sonra bankanın içindeki kalabalığa baktı. “Bir de eğitim bursları için yönetilen vakıf hesabı görünüyor.” “Evet kızım. Onu da oku.” “Elli sekiz milyon altı yüz bin lira.” O an bütün sesler kesildi. Jale’nin ekranında, benim şahsi hesaplarım ve sorumluluğunu taşıdığım eğitim vakfının hesabıyla birlikte toplam 88.680.000 TL görünüyordu. Tabii ki vakfın parası bana ait değildi. Bir kuruşunu bile kişisel harcamam için kullanamazdım. Ama o para benim yıllar önce kurduğum bir hayalin, binlerce küçük birikimin ve sonradan bize güvenen insanların katkılarının sonucuydu. Jale bunları açıklamak üzere ağzını açınca hafifçe gülümsedim. “Merak etme, kızım. Her şeyin belgesi var.” Arkamızda duran güvenlik görevlilerinden biri başını önüne eğdi. “Size saygısızlık ettiysek özür dileriz teyzeciğim.” “Oğlum,” dedim, “sen sana verilen görevi yaptın. Ama bundan sonra birisi senden yaşlı bir insanı yalnızca görüntüsüne bakarak dışarı çıkarmanı isterse, önce nedenini sor.” Genç adam başını salladı. Ona kızgın değildim. Kızgın olduğum şey, insanların üniforma giydiklerinde, makam sahibi olduklarında veya çok para kazandıklarında başkalarını küçümseme hakkı elde ettiklerini sanmalarıydı. Ceyda Hanım yavaşça ayağa kalktı. Bir şey söyleyecek gibi oldu ama vazgeçti. Ben ona bakmadım bile. Çünkü zihnim çoktan yıllar öncesine gitmişti. 1955 yılının sıcak bir yaz günüydü. On dokuz yaşındaydım. Annemle birlikte Demir ailesinin büyük evine temizliğe gidiyorduk. O gün ilk defa Rıfat Demir’in çalışma odasına girmiştim. Pencereler yerden tavana kadar uzanıyordu. Kocaman bir masa, deri koltuklar, pahalı tablolar vardı. Hayatımda ilk kez bir insanın çalışma masasının bizim bütün evimizden daha pahalı olabileceğini düşünmüştüm. Rıfat Bey bizi kapının önünde durdurdu. “Eşyalarıma dikkat edin. Buradaki herhangi bir şeyin değerini ödeyemezsiniz.” Annem hemen başını eğdi. “Merak etmeyin efendim.” Ben hiçbir şey söylemedim. Çünkü konuşursam annemin işini kaybedeceğinden korkuyordum. O gün akşam eve dönerken annem bana şöyle dedi: “Nermin, insanların sana nasıl baktığını değiştiremeyebilirsin. Ama kendine nasıl baktığını sakın onların eline bırakma.” Bu sözleri unutmadım. Annem okuma yazmayı yetişkinliğinde öğrenmişti. Ama hayat hakkında tanıdığım birçok üniversite mezunundan daha fazla şey bilirdi. Babamı küçük yaşta kaybetmiştim. Annem tek başına çalışarak beni büyütmeye uğraşmıştı. Üniversiteye gideceğimi söylediğimde komşularımız bile inanmadı. “Bu kız çalışıp eve para getirse daha iyi olmaz mı?” dediler. Annem ise eski bir kutudan biriktirdiği paraları çıkardı. “Benim yapamadığımı sen yapacaksın.” O parayı unutamam. Çünkü annemin hayatı boyunca kendisi için almaktan vazgeçtiği şeylerin karşılığıydı. Üniversiteyi bitirip matematik öğretmeni olduğum gün diplomamı ilk ona gösterdim. Annem ağladı. “Şimdi sıra sende,” dedi. “Ne sırası, anne?” “Bir gün sen de bir çocuğun önüne kapı açacaksın.” İşte bütün hayatım o cümlenin etrafında şekillendi. Kırk yıl boyunca devlet okullarında matematik öğrettim. Bazı sınıflarımın camları kırık olurdu. Bazılarında yeterince kitap yoktu. Öğrencilerimin arasında sabah kahvaltı yapmadan okula gelenler vardı. Bir gün on beş yaşlarında zayıf bir çocuk yanıma geldi. “Öğretmenim, ben üniversiteye gidemem.” “Neden?” “Babam işsiz. Annem temizlik yapıyor. Ben de yakında çalışmaya başlayacağım.” O çocuğun adı Gürkan Tan’dı. Bugün koca bankanın yönetim kurulu başkan yardımcısı olan adam. O zamanlar eski ayakkabılarının burnu açılmış, okul çantasının fermuarı bozulmuştu. Matematikte çok yetenekliydi. Ama ne zaman geleceğinden söz etsem gözlerini kaçırırdı. Bir gün ona bir defter verdim. İlk sayfasına şöyle yazdım: “Bugünkü şartların yarın kim olacağını belirlemek zorunda değil.” Gürkan o defteri yıllarca sakladı. Üniversite sınavlarına hazırlanırken okuldan sonra birlikte çalıştık. Sınav başvurusunda zorlandığında destek oldum. Öğretmenlik maaşımla bütün dünyayı değiştiremezdim. Ama bir çocuğun hayatında küçük bir fark yaratabilirdim. Bunu yapmaya karar verdim. Gürkan üniversiteyi kazandığında benden çok annesi ağladı. Ben ise annemin yıllar önce söylediği cümleyi hatırladım. Bir çocuğun önüne kapı açacaksın. O gün o kapılardan ilkinin açıldığını hissettim. Ama sonra bir şey daha anladım. Bir çocuğa yardım etmek güzel bir şeydi. Peki ya yüz çocuğa? Ya benim ölümümden sonra da okuyabilecek çocuklara? İşte bu yüzden para biriktirmeye başladım. Meslek hayatım boyunca gelirimin mümkün olduğunca büyük bölümünü birikime ayırdım. Bazı yıllar maaşımın yüzde altmışına yakınını kenara koyabildim. Elbette her ay kolay olmuyordu. Bazen bozuk bir buzdolabını değiştirmek için aylarca bekledim. Bazen arkadaşlarım yeni arabalar alırken ikinci el bir araç kullanmaya devam ettim. Yıllar boyunca hisse senetlerini, uzun vadeli yatırımları ve birikimlerimi nasıl değerlendireceğimi öğrendim. Hata yaptığım da oldu. Bazı yatırımlarım değer kaybetti. Ama hiçbir zaman kısa sürede zengin olma hayali kurmadım. Paranın ne işe yarayacağını bilmek istiyordum. Emekli olduğumda yatırım hesaplarımda birikmiş ciddi bir varlığım vardı. Bunun bir bölümünü eğitim için ayırdım. Ardından eski öğrencilerimden bazıları katkıda bulunmak istedi. Küçük bağışlar büyüdü. Yıllar içinde destek veren insanların sayısı arttı. Böylece eğitim vakfımız doğdu. Kimse benim lüks bir hayat yaşadığımı görmedi. Çünkü öyle bir hayatım yoktu. Evimin mobilyalarının çoğu yıllardır aynıydı. Paltomu da, ayakkabılarımı da kullanılabilecek durumda oldukları sürece değiştirmezdim. Ama yardım ettiğimiz öğrencilerden birinin üniversiteyi kazandığını duyduğumda kendimi dünyanın en zengin insanı gibi hissederdim. Son on yılda doğrudan destek verdiğimiz kırk yedi genç üniversite eğitimine başladı veya eğitimini tamamladı. Bazıları doktor oldu. Bazıları öğretmen. Bazıları mühendis. Beni asıl mutlu eden, içlerinden bazılarının artık başka öğrencilere destek vermesiydi. Ama o sabah Demir Bank’ın kapısından girerken hiçbirini düşünmüyordum. Hesaplarımı kontrol etmek ve yeni öğrencilere yapılacak ödemeleri düzenlemek istiyordum. Hepsi buydu. Jale’nin yanından gelen sesle düşüncelerim dağıldı. “Nermin Hanım, Gürkan Bey aşağı iniyor.” Başımı kaldırdım. Asansör kapıları açıldı. Gürkan önde, Eren birkaç adım arkasında yürüyordu. Eren’in yüzü bembeyazdı. Az önce benimle alay ederken kendinden ne kadar emin olduğunu hatırladım. Şimdi gözlerimin içine bakamıyordu. Gürkan yanıma geldi. “Öğretmenim, sizi beklettiğimiz için özür dilerim.” “Bir şey değil evladım.” Sonra Eren’e döndü. “Eren, Nermin Hanım’a söylemek istediğin bir şey var mı?” Eren boğazını temizledi. “Nermin Hanım, böyle önemli bir müşterimiz olduğunuzu bilmiyordum.” O cümleyi duyduğumda içimde bir şey kırıldı. Çünkü adam hâlâ ne yaptığını anlamamıştı. Bastonumun yardımıyla ayağa kalktım. “Bir dakika, genç adam.” Eren sustu. “Özür mü diliyorsun, yoksa hesabımda para olduğunu öğrendiğin için mi pişmansın?” Gözlerini kırpıştırdı. “Ben sadece…” “Sana bir soru sordum.” Gürkan da sessizce bekliyordu. Eren cevap veremedi. “Söyle bakalım,” dedim. “Hesabımda üç milyon lira yerine üç yüz lira olsaydı bana yine gülecek miydin?” Salondaki herkes ona bakıyordu. “Eğer ben gerçekten parasız bir kadın olsaydım, bugün burada gördüğüm muamele doğru mu olacaktı?” Eren başını eğdi. “Hayır.” “Peki neden yaptın?” Uzun bir sessizlik oldu. Sonunda kısık sesle konuştu. “Sizi yanlış değerlendirdim.” Başımı salladım. “İşte mesele tam olarak bu.” Biraz yaklaştım. “Ben sana kendimi değerlendirmen için gelmedim. Bankanın müşterisiyim. Yalnızca hizmet istedim.” Sonra arkamdaki insanlara döndüm. “Burada herkes hesabımda ne kadar para olduğunu konuşuyor. Ama kimse az önce yaşlı bir kadını dışarı çıkarmaya çalışan bir yöneticinin neden böyle davrandığını konuşmuyor.” Eren gözlerini kapattı. “Özür dilerim.” “Özrünü duydum,” dedim. “Ama bir daha başka birine aynı şeyi yapmayacağını nasıl bileceğim?” Bu kez Gürkan konuştu. “Öğretmenim, bu konuyu yönetim kuruluna taşıyacağım.” “Taşımalısın,” dedim. “Çünkü burada sorun yalnızca benimle ilgili değil.” Gürkan başını salladı. Sonra Eren’e baktı. “Bana yukarıda anlattıklarını da hatırlıyorsundur. Müşteri seçimiyle ilgili personeline verdiğin talimatları inceleyeceğiz.” Eren’in yüzündeki korku arttı. “Gürkan, yıllardır bu bankadayım. Böyle bir şey yüzünden…” Sözünü bitirmesine izin vermedim. “Böyle bir şey mi?” Bir an gözlerinin içine baktım. “Senin için küçük olabilir. Ama hayatı boyunca küçümsenmiş bir insan için böyle şeyler küçük değildir.” Cebimden telefonumu çıkardım. “Üstelik konuşmalarımızın bir kısmını kaydettim. Gerekirse yönetime inceleme için sunacağım.” Eren şaşkınlıkla telefona baktı. “Neden kaydettiniz?” “Çünkü bazı insanlar ne söylediklerini ancak karşılarında bir kanıt görünce hatırlıyor.” Gürkan derin bir nefes aldı. “Bugün saat beşte olağanüstü yönetim kurulu toplantısı yapacağız. Eren, inceleme sonuçlanana kadar görevinden uzaklaştırılıyorsun.” Eren olduğu yerde kaldı. “Bunu yapamazsınız. Ben bu ailenin…” Gürkan sözünü kesti. “Soyadın seni kurallardan üstün yapmaz.” Eren’in gözleri doldu. “Benim de ailem var. Sorumluluklarım var.” O an ona baktım. Gerçekten baktım. Çünkü ne kadar yanlış davranmış olursa olsun karşımdaki adam da bir insandı. “Bunu anlayabiliyorum,” dedim. “Benim de bir ailem vardı. Annem sabah akşam çalışırken ailesini geçindirmeye uğraşıyordu. Deden bana kötü davrandığında onun da bir ailesi olduğunu düşünmüştüm.” Eren yüzüme baktı. “Peki şimdi ne istiyorsunuz?” “Önce çalışanların ve müşterilerin haklarının incelenmesini istiyorum. Sonra da bu bankanın insanları kıyafetlerine göre ayırmaktan vazgeçmesini.” Biraz durdum. “Senin hayatını mahvetmek için gelmedim. Hesabımı kontrol etmek için geldim. Buraya kadar gelmemizin sebebi senin seçimlerin.” Eren cevap vermedi. Güvenlik görevlilerinden biri onu personel çıkışına kadar götürmek üzere yaklaştı. Adam yürümeye başladığında birkaç dakika önce bana yaptırmak istediği şeyin şimdi kendi başına geldiğini fark etmiş gibiydi. Ama bundan en ufak bir mutluluk duymadım. Küçük düşürülmenin nasıl bir duygu olduğunu çok iyi biliyordum. Bunu başka biri yaşadığında sevinmek istemiyordum. Eren uzaklaştıktan sonra Ceyda Hanım yanıma geldi. Az önce alaycı sözler söyleyen kadın şimdi ellerini birleştirmişti. “Nermin Hanım, sizden özür dilemek istiyorum.” Başımı kaldırdım. “Dinliyorum.” “Size çok yanlış davrandım. Sizi tanımadan yorum yaptım.” “Evet, yaptınız.” Kadın gözlerini indirdi. “Çok utandım.” Ona biraz yer açtım. “Gel, otur.” Şaşırarak yanıma oturdu. “Ceyda Hanım, insan yaşlandığında her gün bir şeyler öğrenemiyor sanmayın. Ben bugün bile yeni bir şey öğrendim.” “Ne öğrendiniz?” “Bazı insanların bir başka insana değer vermesi için önce onun banka hesabını görmesi gerekiyormuş.” Kadının gözleri doldu. “Ben öyle biri olmak istemiyorum.” “İstemiyorsan değişebilirsin.” Bir süre sessiz kaldık. Sonra bana vakfımız hakkında sorular sormaya başladı. Kaç öğrenciye destek verdiğimizi, nasıl burs başvurusu yapıldığını, yardımların nereye ulaştığını merak ediyordu. Bu kez soruları samimiydi. Ona anlattım. Öğrencilerin isimlerini paylaşmadan bazı başarı hikâyelerinden söz ettim. Yıllar önce okul masraflarını karşılayamadığı için eğitimini bırakmak üzere olan bir genç kızın bugün öğretmen olduğunu söyledim. Ceyda Hanım gözyaşlarını sildi. “Ben de katkıda bulunabilir miyim?” Gülümsedim. “Elbette. Ama önce neden katkıda bulunmak istediğine karar ver.” “Nasıl yani?” “Bugün mahcup olduğun için mi, yoksa bir çocuğun geleceğine gerçekten inanıyor musun?” Uzun süre düşündü. Sonunda şöyle dedi: “Sanırım önce kendimi değiştirmem gerekiyor.” O cevabı beğendim. Çünkü ilk kez bana sahip olduğum para yüzünden değil, söylediklerim yüzünden kulak veriyordu. Jale masanın başında beni bekliyordu. “Nermin Hanım, bugün gerçekleştirmek istediğiniz başka işlem var mı?” “Var kızım.” Çantamdan küçük defterimi çıkardım. İçinde yeni burs döneminin ödemeleri yazılıydı. “Bu öğrencilerin üniversite giderleri için vakıf hesabından ödeme talimatlarını hazırlayacağız. Yetkili imzalar tamamlandıktan sonra gönderilsin.” Jale listeyi dikkatle inceledi. Sonra başını kaldırdı. “Bunların hepsini siz mi takip ediyorsunuz?” “Bir kısmını. Artık vakıfta genç arkadaşlarımız da çalışıyor. Ama her yeni öğrencinin hikâyesini bilmek istiyorum.” “Çok yorucu olmuyor mu?” Gülümsedim. “Ben kırk yıl boyunca bir sınıf dolusu ergenle uğraştım, kızım. Birkaç banka işlemi beni korkutmaz.” Jale ilk kez rahatça güldü. Sonra sessizce şöyle söyledi: “Ben de öğretmen bir annenin kızıyım.” “Öyle mi?” “Evet. Annem emekli oldu. Bazen onun ne kadar emek verdiğini yeterince anlamadığımı düşünüyorum.” “Elinde fırsat varken söyle ona.” “Neyi?” “Emeğini gördüğünü.” Jale gözlerini sildi. O gün bankadan ayrılmadan önce bütün işlemlerimi tamamladım. Gürkan beni kapıya kadar geçirdi. “Öğretmenim,” dedi, “bugün yaşananları telafi etmek zorundayız.” Ona baktım. “Beni telafi etmeye çalışma Gürkan. Yarın bu kapıdan benim gibi giyinmiş başka biri girdiğinde ona nasıl davranacağınızı düşün.” Başını salladı. “Söz veriyorum.” “Bir de bunu unutma,” dedim. “İnsanlara saygı göstermek için onları tanımak zorunda değilsin.” Gürkan’ın gözleri doldu. “Yine öğretmenlik yaptınız.” Gülümsedim. “Bazı alışkanlıklar bırakılmıyor.” Ertesi gün öğleden önce Gürkan beni aradı. Yönetim kurulu toplantısı yapılmıştı. Eren’in davranışları ve personeline verdiği talimatlar incelenmişti. Olayın yalnızca o günkü sözlerinden ibaret olmadığı anlaşılmıştı. Bazı çalışanlar, müşterilerin kıyafetlerine ve dış görünüşlerine göre değerlendirilmesinden uzun zamandır rahatsız olduklarını anlatmıştı. Yönetim, Eren’le olan iş ilişkisini sonlandırmaya karar vermişti. Telefonun diğer ucunda Gürkan bir süre sustu. Sonra konuştu. “Öğretmenim, keşke daha önce fark etseydim.” “Gürkan,” dedim, “insan bazen yıllarca yaşadığı şeyin yanlış olduğunu ancak bir gün açıkça karşısına çıktığında anlar.” “Bankayı değiştireceğiz.” “Öyleyse önce çalışanları dinleyin.” Gürkan sözümü dikkatle dinledi. “Ve şunu unutmayın: İnsanları yalnızca zengin oldukları için iyi karşılamayı öğretirseniz, hiçbir şey değişmez.” O gün konuşmamız uzun sürdü. Bankada herkesin eşit şekilde karşılanmasını sağlayacak yeni hizmet kuralları oluşturulmasına karar verildi. Çalışanların ayrımcı talimatları güvenle bildirebileceği bir sistem hazırlanacaktı. Yeni personele müşteri hakları konusunda eğitim verilecekti. Ayrıca yaşlı ve desteğe ihtiyaç duyan kişilerin işlemlerini kolaylaştıracak ayrı bir hizmet düzeni kurulacaktı. Bir hafta sonra Gürkan tekrar aradı. Bankada yaşananları gösteren görüntüler sosyal medyada yayılmıştı. Video birkaç gün içinde milyonlarca kişiye ulaşmış, ilk haftanın sonunda on iki milyonun üzerinde izlenmişti. İnsanlar tartışıyordu. Bazıları Eren’in görevinden alınmasını doğru buluyordu. Bazıları tek bir olay yüzünden bu kadar ağır sonuç yaşamasının haksız olduğunu söylüyordu. Bazıları ise hesabımda para çıkmasaydı kimsenin bana sahip çıkmayacağını yazıyordu. En çok son yorum üzerinde düşündüm. Çünkü bana göre en önemli soru buydu. Benim hesabımda milyonlarca lira olmasaydı, o gün aynı saygıyı görebilecek miydim? Bilmiyordum. Ama artık bu sorunun bankanın yönetim masasında konuşulduğunu biliyordum. Altı ay sonra Demir Bank’a tekrar gittiğimde kapıda beni Jale karşıladı. Artık müşteri hizmetlerinde kapsayıcı uygulamalardan sorumlu yönetici olmuştu. “Nermin Hanım, hoş geldiniz.” Gülümsedim. “Yine eski paltomla geldim, gördüğün gibi.” Jale güldü. “O palto artık bankamızda çok meşhur.” “Umarım insanlar paltodan daha önemli şeyler öğrenmiştir.” “Öğrendik,” dedi. Bu kez bankaya müşteri olarak değil, yönetim kurulu toplantısı için gelmiştim. Yönetim kuruluna katılmam teklif edilmişti. Uzun süre düşünmüştüm. Doksan yaşındaydım. Artık hayatımın kalan günlerini sakin geçirmek de isteyebilirdim. Ama eğitime daha fazla destek sağlama ve bankanın yeni uygulamalarını izleme imkânı benim için önemliydi. Sonunda teklifi kabul ettim. Bankanın uzun tarihinde yönetim kuruluna giren ilk siyahi kadın olmuştum. Bu benim için büyük bir unvan değildi. Benim için önemli olan, kapıdan giren herhangi bir insanın kendini istenmeyen biri gibi hissetmemesiydi. Gürkan artık bankanın genel müdürlüğünü üstlenmişti. Toplantı sırasında yeni sonuçlardan söz etti. “Uyguladığımız değişikliklerden sonra müşteri sayımızda yüzde üç yüz kırklık bir artış kaydettik.” Masadaki insanlar alkışladı. Ben ise raporun başka bir sayfasına bakıyordum. Orada eğitim programına başvuran öğrencilerin sayısı vardı. Bankanın burs programı genişlemişti. Vakıfla banka arasında yapılan yeni iş birliği sayesinde her yıl yüzlerce öğrenciye destek sağlanabilecek bir yapı kuruluyordu. Gürkan bana döndü. “Nermin Hanım, sizce en büyük başarımız ne oldu?” “Bilmiyorum evladım. Sen söyle.” “İnsanlara yatırım yapmanın, yalnızca para kazanmakla sınırlı olmadığını öğrendik.” Başımı salladım. “Öyleyse doğru yoldasınız.” O sırada Jale toplantı odasına girdi. Elinde beyaz bir zarf vardı. “Nermin Hanım, size gelen bir mektup var. Özellikle kendiniz okumanızı istediler.” Zarfın üzerinde tanıdık bir isim gördüm. Mert Arslan. Yıllar önce burs verdiğimiz öğrencilerden biriydi. Mert küçük yaşta uçaklara ilgi duyardı. Babası düzenli bir iş bulmakta zorlanıyordu. Annesi bir terzide çalışıyordu. Üniversiteye kabul edildiğinde masrafları yüzünden eğitimini sürdüremeyeceğinden korkmuştu. Vakıf ona destek olmuştu. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde mühendislik okumuş, ardından çalışmalarına devam etmişti. Zarfı açtım. İçinde el yazısıyla yazılmış bir mektup vardı. “Sevgili Nermin Öğretmenim, Bugün size hayatımın en güzel haberlerinden birini vermek istiyorum. Havacılık ve uzay alanında çalışan bir mühendis olarak ilk maaşımı aldım. Banka hesabıma baktığımda ilk düşündüğüm şey para olmadı. Üniversiteye başlamadan önce, hayatım boyunca böyle bir fırsatım olacağını hayal bile edemediğim günleri hatırladım. O zaman bana yalnızca burs vermediniz. Birinin bana güvendiğini gösterdiniz. Bugün aldığım ilk maaşın bir kısmını, benim gibi okumak isteyen başka bir öğrenci için vakfınıza gönderdim. Belki çok büyük bir miktar değil. Ama bir gün sizin yaptığınız gibi başka birinin hayatında fark yaratabilmek istiyorum. Her şey için teşekkür ederim.” Mektubu bitirdiğimde gözlüklerimi çıkardım. Gözlerim dolmuştu. Jale yanıma bir mendil bıraktı. Gürkan sessizce bekliyordu. “Öğretmenim, iyi misiniz?” Başımı salladım. “İyiyim evladım. Çok iyiyim.” Elimdeki mektuba tekrar baktım. “Benim için bugünün en güzel haberi bu.” Gürkan gülümsedi. “Bir mühendis yetiştirdiniz.” “Hayır,” dedim. “Bir çocuk kendi emeğiyle mühendis oldu. Biz sadece yolunun kapanmamasına yardım ettik.” Sonra mektubun son paragrafını tekrar okudum. Mert artık başka bir öğrenciye destek oluyordu. İşte yıllardır görmek istediğim şey buydu. Yardım ettiğimiz insanların bir gün başkalarına yardım edebilecek duruma gelmesi. O gün öğle yemeğinde Gürkan bana Eren’den söz etti. Bir süredir büyük bir mağazada satış danışmanı olarak çalışıyormuş. Bankacılık sektöründeki itibarını kaybettiği için yeni bir yönetici pozisyonu bulamamıştı. Gürkan, bazı eski tanıdıklarının onunla artık görüşmediğini de söyledi. Bir süre düşündüm. “Nasıldır acaba?” diye sordum. Gürkan şaşırdı. “Öğretmenim, size yaptıklarından sonra hâlâ onu merak ediyor musunuz?” “Merak ediyorum.” “Neden?” “Çünkü insanın yanlışını anlamasını istiyorum. Hayatının sonsuza kadar kötü gitmesini değil.” Gürkan başını eğdi. “Bildiğim kadarıyla işi kolay değil.” “Kolay olmayabilir. Ama bazen insan hayatı ilk kez farklı bir taraftan görünce başkalarının ne yaşadığını daha iyi anlayabilir.” Eren’in değişip değişmediğini bilmiyordum. Bir gün gelip özür dileyeceğini de bilmiyordum. Beni affetmesini bekleyen biri yoktu. Ben zaten ondan bir karşılık beklemiyordum. Yalnızca aynı hatayı başka insanlara yapmamasını umuyordum. Birkaç hafta sonra Ceyda Hanım’la yeniden karşılaştım. Bu kez bir yardım etkinliğindeydik. Bana gülümseyerek yaklaştı. “Nermin Hanım, tanıştırmak istediğim birkaç öğrenci var.” Ceyda, eğitim programına düzenli bağış yapan destekçilerden biri olmuştu. Başlangıçta kendisine karşı biraz mesafeliydim. Ama zamanla öğrencilerle ilgilendiğini, vakfın çalışmalarına katıldığını ve verdiği sözleri tuttuğunu gördüm. Bir gün bana şöyle dedi: “Sizinle karşılaştığım gün yaptığım şeyden hâlâ utanıyorum.” Ona cevap verdim. “Ceyda Hanım, o gün yaptığını unutmak zorunda değilsin. Ama sonsuza kadar o günkü insan olarak kalmak zorunda da değilsin.” Kadın gülümsedi. “Bunu öğreneceğim.” “Ben de öğrenmeye devam ediyorum,” dedim. Çünkü doksan yaşında bile insanın kendisi hakkında öğreneceği şeyler bitmiyordu. Aynı yıl belediyenin düzenlediği bir törende eğitim alanındaki çalışmalarım nedeniyle bana onur ödülü verildi. Sahneye çıkarken bastonum yanımdaydı. Salonda öğrenciler, öğretmenler, aileler ve eski arkadaşlarım vardı. Konuşmamı çok uzun tutmak istemedim. Çünkü o yaşta gösterişli sözler yerine gerçekten inandığım şeyleri söylemeyi tercih ediyordum. Mikrofonun başına geldim. “Ben hayatım boyunca çok farklı insanlarla karşılaştım,” dedim. “Bana yardım edenler oldu. Bana inanmayanlar oldu. Beni küçümseyenler de oldu.” Salondaki insanlar sessizce dinliyordu. “Gençken çok çalıştım. Öğretmenlik yaptım. Para biriktirdim. Yatırım yaptım. Ama yıllar geçtikçe anladım ki insanın yalnızca kendi hayatını değiştirmesi yeterli gelmeyebiliyor.” Bir an durdum. “Bugün burada olan öğrencilerden bir kısmını tanıyorum. Onların ne kadar çalıştığını biliyorum.” Ön sıralarda oturan birkaç genç gülümsedi. “Benim istediğim şey, bir gün onların da kendi imkânlarıyla başka bir insana fırsat verebilmesi.” Sonra annemi düşündüm. Onun küçük kutusunda sakladığı paraları. Çalışmaktan yorulmuş ellerini. Üniversiteye girdiğim gün gözlerinden dökülen yaşları. “Annem bana çok para bırakmadı,” dedim. “Ama bana dünyadaki en değerli şeylerden birini bıraktı: Bir insanın geleceğine inanmayı.” O an daha fazla konuşamadım. Salondan alkış sesleri yükseldi. Bir yıl önce biri bana, doksan yaşımda bir bankanın yönetim kuruluna gireceğimi söyleseydi herhalde gülerdim. Ben yalnızca eski matematik öğretmeni Nermin’dim. Küçük evinde yaşayan, çayını ince belli bardakta içen, eski paltosunu giymeye devam eden bir kadındım. Hâlâ öyleyim. O sabah bankaya giderken taşıdığım baston da aynı. Ayakkabılarım da aynı. Değişen tek şey, insanların bana bakış açısı değil. Bazı insanların artık başkalarına nasıl baktıklarını sorgulamaya başlaması. Demir Bank’ın girişine daha sonra küçük bir plaket yerleştirildi. Üzerinde eğitim programının adı yazıyordu: “Nermin Karaca Eğitim Merkezi — Her İnsan Bir Fırsatı Hak Eder.” İlk gördüğümde bir süre önünde durdum. Jale yanıma geldi. “Beğendiniz mi Nermin Hanım?” “Güzel olmuş, kızım.” “İsminizin burada olması sizi mutlu ediyor mu?” Gülümsedim. “Adımın yazmasından çok, o kapıdan içeri giren çocukların ne yaşayacağı beni mutlu ediyor.” Jale başını salladı. “Her hafta yeni bursiyerlerle görüşmeye devam edecek misiniz?” “Elimden geldiğince.” Gerçekten de her hafta bankaya gidiyordum. Ama artık hesabımın bakiyesini öğrenmek için değil. Yeni öğrencilerle tanışmak için. Bazen bana hayallerini anlatıyorlardı. Bazen korkularını. Bazıları çok konuşkandı. Bazıları utangaçtı. Bir gün on yedi yaşındaki genç bir kız bana şöyle sordu: “Nermin Hanım, sizce ben de başarılı olabilir miyim?” Ona baktım. Yıllar önce Gürkan’ın sınıfın arka sırasında oturduğu günleri hatırladım. “Başarılı olacağının garantisini kimse veremez, kızım,” dedim. “Ama denemeye ve destek görmeye hakkın var.” “Ya başaramazsam?” “Bir daha deneriz.” Genç kız gülümsedi. İşte o anda, bankadaki olayın üzerinden aylar geçmesine rağmen içimdeki en büyük değişimin ne olduğunu anladım. Ben artık o gün beni küçümseyen yöneticiyi düşünerek yaşamıyordum. Hayatımı onun ne kaybettiğiyle ölçmüyordum. Bana güvenen çocukların neler kazanabileceğini düşünüyordum. Ve bir gün o çocukların hiçbirinin, benim yaşadığım gibi, değerini kanıtlamak için banka hesabını göstermek zorunda kalmamasını diliyordum. Çünkü o gün bankadaki ekranda görünen milyonlarca lira herkesin dikkatini çekmiş olabilir. Ama benim için asıl değerli olan, annemin yıllar önce küçük bir kutuda biriktirdiği paranın başlattığı hikâyenin hâlâ devam etmesiydi. O küçük birikim önce benim eğitimime dönüşmüştü. Sonra benim maaşıma. Sonra başka öğrencilerin kitaplarına, üniversite ücretlerine, yeni hayatlarına. Ve sonunda Mert’in ilk maaşından ayırdığı küçük bir bağışa. Bir gün bir başkası da onun sayesinde okuyacaktı. Belki o genç de yıllar sonra başka bir öğrenciye yardım edecekti. Bunu düşünmek bana huzur veriyordu. O bankada herkes ilk kez hesabımı gördüğünde şaşırmıştı. Ben ise hayatımın en büyük zenginliğinin o ekranda görünmediğini biliyordum. Çünkü paranın ne kadarının sende kaldığı kadar, senin sayende kimlerin hayatına dokunduğu da önemliydi. Bugün doksan bir yaşındayım. Hâlâ eski paltomu giyiyorum. Hâlâ bastonumu kullanıyorum. Ve hâlâ biri bana “Siz burada ne arıyorsunuz?” diye sorduğunda gülümseyebiliyorum. Ama artık kendime bir söz verdim. Bir insanı tanımadan yargılayan biriyle karşılaşırsam, yalnızca kendim için değil, o anda kendini savunamayacak durumda olan insanlar için de konuşacağım. Çünkü ben doksan yaşında bir bankada yaşadığım o günü asla unutmadım. Ve belki de hayatım boyunca verdiğim en önemli matematik dersini o gün verdim. Bir insanın değeri, banka hesabındaki rakamlarla hesaplanamaz. Sizce Nermin Hanım haklı mıydı? Eren Demir’in görevinden alınması sizce adil miydi, yoksa pişman olup değişmesi için ona ikinci bir şans mı verilmeliydi? Ve en önemlisi: Nermin’in hesabında milyonlarca lira olmasaydı, bankadaki insanlar yine de ondan özür diler miydi?